Tartu to drugie co do wielkości miasto Estonii i najważniejszy ośrodek akademicki kraju. Jest mniejsze i spokojniejsze niż Tallinn, ale ma bardzo wyraźny charakter: historyczny uniwersytet, muzea, parki, drewniane dzielnice, kreatywne przestrzenie i bulwary nad rzeką Emajõgi.
Największy wpływ na rozwój miasta miał Uniwersytet w Tartu, najstarsza i największa uczelnia Estonii, założona w 1632 roku przez króla Szwecji Gustawa II Adolfa. To właśnie wokół uniwersytetu przez stulecia rozwijało się życie naukowe i kulturalne miasta.
Dzięki temu Tartu jest często określane jako intelektualne i kulturalne serce Estonii. Jednocześnie nie jest wyłącznie miastem muzeów i zabytków. Dużą częścią jego atmosfery są kawiarnie, nadrzeczne promenady, Supilinn, street art oraz Aparaaditehas.
Poniżej znajdziesz 8 atrakcji w Tartu, które warto zobaczyć podczas pierwszej wizyty.
Spis treści:
1. Rynek w Tartu – klasycystyczne serce miasta z fontanną całujących się studentów
Rynek, czyli Raekoja plats, jest naturalnym punktem rozpoczęcia zwiedzania Tartu. Trapezoidalny plac otaczają historyczne kamienice, restauracje i kawiarnie, a jego najważniejszym budynkiem jest ratusz łączący elementy baroku i wczesnego klasycyzmu.
Obecny ratusz ukończono pod koniec XVIII wieku i do dziś jest jednym z najbardziej charakterystycznych budynków w centrum Tartu.
Najbardziej rozpoznawalnym elementem placu jest fontanna z rzeźbą całujących się studentów. Sama fontanna znajdowała się tutaj wcześniej, natomiast rzeźbę odsłonięto w 1998 roku. Dziś jest jednym z symboli miasta i dobrze oddaje jego akademicki charakter.
Przy placu warto zwrócić uwagę również na Krzywy Dom, czyli charakterystycznie przechylony budynek z końca XVIII wieku. Obecnie mieści się w nim Tartu Art Museum.
Rynek dobrze sprawdza się zarówno jako początek dziennej trasy, jak i miejsce na wieczorny spacer.
2. Uniwersytet w Tartu – najstarsza i największa uczelnia Estonii
Uniwersytet w Tartu został założony w 1632 roku i jest najstarszą uczelnią w Estonii. To jedna z najważniejszych instytucji naukowych w kraju i miejsce, które od stuleci wpływa na charakter miasta.
Główny budynek uniwersytetu powstał na początku XIX wieku. Klasycystyczna fasada z sześciokolumnowym portykiem stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Tartu.
W budynku działa również muzeum sztuki uniwersyteckiej. Ciekawostką jest dawny karcer studencki, w którym w XIX wieku przetrzymywano studentów łamiących regulamin uczelni. Na jego ścianach zachowały się napisy i rysunki wykonane przez ukaranych studentów.
Zwiedzanie uniwersyteckiego Tartu warto połączyć z Toomemägi, ruinami katedry i Starym Obserwatorium. Dzięki temu można zobaczyć kilka najważniejszych miejsc związanych z naukową historią miasta podczas jednego spaceru.
3. Toomemägi i ruiny katedry – park, muzeum i historia akademickiego Tartu
Toomemägi, czyli Toome Hill, to zielone wzgórze położone tuż przy historycznym centrum. Dziś jest spokojnym parkiem, ale przez stulecia pełniło ważne funkcje religijne, obronne i akademickie.
Najważniejszym zabytkiem są ruiny katedry w Tartu. Budowę świątyni rozpoczęto w średniowieczu, a przez kolejne stulecia była rozbudowywana. Należała do największych budowli sakralnych na terenie dawnych Inflant.
W odbudowanej części dawnej katedry działa obecnie Muzeum Uniwersytetu w Tartu. Ekspozycje opowiadają o historii uczelni, nauki i edukacji oraz pokazują znaczenie uniwersytetu dla rozwoju miasta.
W sezonie dostępne mogą być również wieże katedry, z których można spojrzeć na Tartu z góry.
Podczas spaceru po Toomemägi warto zobaczyć także:
- Most Anielski
- Most Diabelski
- Stare Obserwatorium
- pomniki profesorów i naukowców
- dawne budynki uniwersyteckie
- parkowe alejki
Most Anielski pochodzi z XIX wieku, natomiast obecna forma Mostu Diabelskiego powstała na początku XX wieku.
Na spokojny spacer po wzgórzu warto przeznaczyć około 1-2 godzin, więcej jeśli planujesz zwiedzanie muzeum.
4. Centrum Nauki AHHAA – największe centrum nauki w krajach bałtyckich
AHHAA to jedna z najpopularniejszych atrakcji Tartu i bardzo dobry wybór dla rodzin z dziećmi, nastolatków oraz dorosłych, którzy lubią interaktywne muzea.
Jest to największe centrum nauki w krajach bałtyckich. W środku znajdują się interaktywne stanowiska, ekspozycje poświęcone technologii i przyrodzie, kolekcja medyczna, warsztaty oraz zmieniające się wystawy czasowe.
Jedną z najbardziej charakterystycznych atrakcji jest rower zawieszony wysoko nad główną salą, na którym odwiedzający mogą w praktyce sprawdzić zasady równowagi.
Organizowane są również pokazy naukowe oraz seanse w planetarium.
AHHAA nie jest atrakcją przeznaczoną wyłącznie dla dzieci. Duża część doświadczeń i eksperymentów potrafi zainteresować również dorosłych.
Na zwiedzanie warto przeznaczyć minimum 2-3 godziny. Przy rodzinnej wizycie centrum może spokojnie zająć większą część dnia.
5. Estońskie Muzeum Narodowe – historia Estonii i kultura ludów ugrofińskich
Estońskie Muzeum Narodowe, czyli Eesti Rahva Muuseum, jest jednym z najważniejszych muzeów w Estonii.
Instytucję założono w 1909 roku, natomiast obecna nowoczesna siedziba znajduje się na terenie Raadi, nieco dalej od ścisłego centrum Tartu.
Muzeum koncentruje się na historii, kulturze i codziennym życiu Estończyków. Ważną częścią ekspozycji jest także kultura innych ludów ugrofińskich.
Jedna z głównych wystaw pokazuje przemiany estońskiego społeczeństwa i codziennego życia na przestrzeni wieków. Osobna część poświęcona jest ludom ugrofińskim, ich językom, tradycjom i współczesności.
Sam budynek muzeum również robi duże wrażenie. Jest nowoczesny, przestronny i wyraźnie różni się od bardziej kameralnych muzeów w centrum miasta.
Na zwiedzanie warto przeznaczyć przynajmniej 2-3 godziny. Osoby szczególnie zainteresowane historią i kulturą Estonii mogą spędzić tutaj jeszcze więcej czasu.
6. Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Tartu – najstarszy ogród botaniczny w krajach bałtyckich
Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Tartu znajduje się bardzo blisko centrum i rzeki Emajõgi.
Został założony na początku XIX wieku i jest najstarszym ogrodem botanicznym w krajach bałtyckich. W kolekcjach znajdują się tysiące gatunków i odmian roślin z różnych części świata.
W części plenerowej można zobaczyć między innymi ogród różany, alpinarium, rośliny lecznicze, kolekcje piwonii, irysów i roślin rodzimych.
W szklarniach znajdują się rośliny tropikalne, subtropikalne i pustynne.
Dużą zaletą jest to, że część ogrodowa na świeżym powietrzu jest bezpłatna. Osobny bilet jest potrzebny do szklarni.
To dobre miejsce na spokojniejszą część dnia, szczególnie jeśli po kilku muzeach chcesz odpocząć w zielonym otoczeniu.
7. Aparaaditehas – dawna fabryka, street art i kreatywna strona Tartu
Aparaaditehas to dawny kompleks przemysłowy, który został przekształcony w jedną z najważniejszych kreatywnych przestrzeni miasta.
Dziś znajdują się tutaj restauracje, kawiarnie, galerie, sklepy lokalnych projektantów, pracownie artystyczne i przestrzenie wykorzystywane podczas wydarzeń kulturalnych.
W okolicy można zobaczyć street art i murale, dlatego miejsce ma zupełnie inny charakter niż klasycystyczne centrum Tartu.
W pobliżu działa również TYPA, czyli centrum poświęcone drukowi i sztuce papieru. Można zobaczyć tam historyczne maszyny drukarskie, dawne czcionki i poznać tradycyjne techniki związane z papierem.
Aparaaditehas najlepiej odwiedzić późnym popołudniem lub wieczorem, kiedy można połączyć spacer z kawą, obiadem albo kolacją.
8. Supilinn i rzeka Emajõgi – drewniana dzielnica i lokalny klimat Tartu
Supilinn, czyli dosłownie „Zupne Miasto”, jest jedną z najbardziej charakterystycznych dzielnic Tartu.
Nazwa wiąże się z ulicami noszącymi nazwy produktów kojarzonych z zupą. Można znaleźć tutaj między innymi ulice Fasolową, Grochową, Ziemniaczaną czy Selerową.
Większość charakterystycznej drewnianej zabudowy pochodzi z drugiej połowy XIX i początku XX wieku. Niewielkie domy, ogrody i spokojne uliczki nadają dzielnicy bardziej lokalny charakter niż centrum miasta.
Supilinn dochodzi do rzeki Emajõgi, dlatego warto połączyć spacer po dzielnicy z przejściem nadrzeczną promenadą.
Brzegi rzeki są ważną częścią codziennego życia Tartu. Znajdują się tutaj tereny spacerowe, miejsca do siedzenia i trasy rowerowe.
Supilinn najlepiej odkrywać bez bardzo szczegółowego planu. To miejsce bardziej do spacerowania i obserwowania miasta niż do szybkiego zaliczania kolejnych zabytków.
Co jeszcze warto zobaczyć w Tartu?
Jeśli masz więcej czasu, warto dodać kilka miejsc spoza podstawowego TOP 8:
- Kościół św. Jana – gotycka świątynia z charakterystycznymi figurami z terakoty. Pierwotnie było ich ponad tysiąc, a część zachowała się do dziś.
- Stare Obserwatorium – ważne miejsce w historii astronomii. Jest związane z pracami Friedricha Georga Wilhelma Struvego i stanowi jeden z punktów Południka Struvego wpisanego na listę UNESCO.
- Krzywy Dom i Tartu Art Museum – charakterystycznie przechylony budynek przy Rynku, w którym działa muzeum sztuki.
- TYPA – centrum druku i sztuki papieru w pobliżu Aparaaditehas. To ciekawy wybór dla osób zainteresowanych designem, drukiem i rzemiosłem.
Jak zaplanować zwiedzanie Tartu?
Tartu jest kompaktowe i dużą część centrum można wygodnie poznawać pieszo. Rynek, główny budynek Uniwersytetu, Toomemägi, Ogród Botaniczny i brzegi Emajõgi znajdują się stosunkowo blisko siebie.
Estońskie Muzeum Narodowe leży dalej, dlatego warto przeznaczyć na nie osobny fragment dnia.