Créteil raczej nie pojawia się na listach najpiękniejszych miast Francji. Nie ma rozległej starówki, reprezentacyjnego rynku ani zabytków, dla których ustawiają się kolejki turystów. Jeśli jednak interesuje Cię architektura XX wieku, urbanistyka albo po prostu szukasz mniej oczywistej wycieczki z Paryża, miasto potrafi pozytywnie zaskoczyć.
Najbardziej charakterystyczna część Créteil powstała w drugiej połowie XX wieku, gdy miasto stało się stolicą departamentu Val-de-Marne i zaczęło gwałtownie się rozrastać. Wokół sztucznego jeziora zaprojektowano nowe dzielnice mieszkaniowe, urzędy, obiekty kultury i ciągi piesze. Architekci eksperymentowali z betonem, cylindrycznymi wieżami, podwyższonymi placami, kładkami oraz oddzielaniem ruchu samochodowego od pieszego.
Najbardziej znanym efektem tych eksperymentów są Les Choux de Créteil – wieżowce otoczone falującymi balkonami przypominającymi liście lub płatki ogromnych roślin.
Créteil ma jednak również znacznie starszą stronę. W dawnym centrum stoi średniowieczny kościół Saint-Christophe, zachował się XIV-wieczny gołębnik, a kilkanaście minut dalej można spacerować wśród starych drzew Parc Dupeyroux albo nad Marną.
Na pierwszą wizytę wystarczy jeden dzień. Weekend ma sens przede wszystkim wtedy, gdy chcesz dokładniej poznawać architekturę, przejść wokół jeziora i połączyć zwiedzanie z rekreacją lub wydarzeniem w Maison des Arts.
Poniżej znajdziesz 15 najciekawszych atrakcji Créteil oraz gotowy plan jednodniowej wycieczki z Paryża.
Spis treści:
Najważniejsze atrakcje Créteil w skrócie
Jeżeli masz tylko kilka godzin, skup się na jeziorze, Les Choux i modernistycznym centrum administracyjnym. Przy całym dniu dołóż stare Créteil z kościołem Saint-Christophe, Colombier i Parc Dupeyroux.
| Atrakcja | Ile czasu przeznaczyć? | Dla kogo? |
|---|---|---|
| Lac de Créteil | 1,5–3 godziny | spacer, fotografia, architektura |
| Les Choux de Créteil | 30–60 minut | architektura XX wieku |
| Île de loisirs | 1–3 godziny | rodziny i aktywny wypoczynek |
| Cathédrale Notre-Dame | 30–45 minut | współczesna architektura |
| Église Saint-Christophe | 30–45 minut | historia miasta |
| Colombier de Créteil | 15–30 minut | średniowieczne Créteil |
| Parc Dupeyroux | 30–60 minut | odpoczynek i zieleń |
| Maison des Arts | zależnie od wydarzenia | teatr, taniec, kultura |
| Centrum administracyjne | 1–2 godziny | modernizm i urbanistyka |
| Quartier du Port | 45–90 minut | spacer nad wodą |
| Quartier de la Source | 45–60 minut | urbanistyka |
| Brzegi Marny | 1–2 godziny | spacer i rower |
Dlaczego warto zobaczyć Créteil?
Créteil ma sens przede wszystkim wtedy, gdy potraktujesz całe miasto jak otwartą wystawę urbanistyki drugiej połowy XX wieku.
Nie chodzi o przechodzenie od jednego zabytku do drugiego. Znacznie ciekawsze jest obserwowanie relacji pomiędzy budynkami, wodą, zielenią i ciągami pieszymi.
W latach 60. i 70. powstawało tutaj Nouveau Créteil – duży projekt mający stworzyć nowoczesne centrum rozwijającego się departamentu.
Zamiast jednego dominującego stylu poszczególne części powierzano różnym architektom. Dzięki temu na stosunkowo niewielkim obszarze można zobaczyć skrajnie różne pomysły na to, jak powinno wyglądać współczesne miasto.
Są organiczne wieżowce Les Choux, monumentalne gmachy administracyjne, niskie osiedla przy wodzie, arkadowe place i futurystyczna katedra.
To zdecydowanie bardziej interesujące niż próba szukania w Créteil „drugiego Paryża”.
1. Lac de Créteil – najlepszy początek zwiedzania
Jezioro jest naturalnym centrum współczesnego Créteil.
Sztuczny zbiornik powstał na terenach dawnych wyrobisk, a podczas rozbudowy miasta wokół niego zaczęto projektować nowe dzielnice, urzędy i przestrzenie rekreacyjne.
Dzisiaj jego brzegi są jednym z najlepszych miejsc na spacer.
Najciekawsze jest to, że podczas jednej trasy można zobaczyć bardzo różne fragmenty miasta. Z jednej strony pojawiają się wysokie budynki administracyjne i mieszkaniowe, z drugiej niska zabudowa, parki i bardziej naturalne odcinki brzegu.
W oddali dobrze widać również Les Choux.
Ile zajmuje spacer wokół jeziora?
Na samo przejście trzeba przeznaczyć mniej więcej godzinę, ale podczas zwiedzania znacznie rozsądniej założyć około dwóch godzin.
Będziesz zatrzymywać się przy budynkach, punktach widokowych i terenach zielonych.
Nie próbowałbym koniecznie przejść całego obwodu, jeśli masz tylko jeden dzień. Ciekawszy jest fragment łączący centrum administracyjne, Quartier du Port i okolice Île de loisirs.
2. Les Choux de Créteil – najsłynniejsza architektura miasta
To właśnie dla tych budynków część miłośników architektury przyjeżdża do Créteil.
Les Choux, czyli dosłownie „kapusty”, zaprojektował Gérard Grandval.
Zespół tworzą cylindryczne wieże mieszkalne otoczone ogromnymi falującymi balkonami.
Nazwa pojawiła się właśnie ze względu na ich kształt. Z pewnej odległości betonowe elementy przypominają liście kapusty albo płatki dużego kwiatu.
Pierwotny pomysł był jeszcze bardziej radykalny.
Balkony miała pokrywać roślinność, przez co wygląd całego zespołu zmieniałby się wraz z porami roku. Ta część koncepcji nie została ostatecznie zrealizowana.
Same balkony wystarczyły jednak, aby budynki stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów francuskiej architektury mieszkaniowej lat 70.
Czy można wejść do Les Choux?
To normalne budynki mieszkalne.
Nie są muzeum ani atrakcją z trasą zwiedzania. Należy oglądać je z przestrzeni publicznej i respektować prywatność mieszkańców.
Najlepiej zobaczyć zespół dwukrotnie: z bliska, żeby przyjrzeć się balkonom, oraz z dalszej perspektywy znad jeziora.
3. Île de loisirs de Créteil – aktywny dzień nad wodą
Południowo-wschodni fragment jeziora ma bardziej rekreacyjny charakter.
Île de loisirs to duży teren zielony wykorzystywany do sportu, spacerów i odpoczynku.
W zależności od sezonu pojawiają się zajęcia wodne, wydarzenia plenerowe i aktywności przygotowywane dla dzieci oraz dorosłych.
Można też po prostu przyjść na spacer.
Otwarte trawniki i ścieżki nad wodą stanowią dobrą przeciwwagę dla betonowego centrum Créteil.
To właśnie tutaj najlepiej widać, że jezioro nie powstało wyłącznie jako dekoracyjne tło dla nowych budynków. Miało być również przestrzenią służącą mieszkańcom.
Jeśli podróżujesz z dziećmi, Île de loisirs jest jednym z najważniejszych miejsc w mieście.
4. Cathédrale Notre-Dame de Créteil – katedra zupełnie inna niż wszystkie
Jeżeli na słowo „katedra” wyobrażasz sobie gotycką fasadę i dwie kamienne wieże, Créteil mocno odbiega od tego schematu.
Pierwszy kościół w tym miejscu powstał w latach 70. XX wieku.
W późniejszych dekadach okazał się zbyt mały i mało widoczny wśród otaczających go bloków. Budynek gruntownie przebudowano, nadając mu dzisiejszą formę.
Najbardziej charakterystycznym elementem są dwie ogromne drewniane, zaokrąglone powłoki.
Można doszukiwać się w nich złożonych dłoni, muszli albo otwierającej się księgi.
Pomiędzy nimi znajduje się pionowe przeszklenie wpuszczające światło do wnętrza.
Katedra świetnie pokazuje coś, co często umyka podczas zwiedzania Francji: architektura sakralna nie zakończyła się wraz ze średniowieczem.
Współczesne świątynie także próbują tworzyć własny język form.
5. Église Saint-Christophe – zanim powstało Nouveau Créteil
Kilka kilometrów od futurystycznej katedry stoi kościół reprezentujący zupełnie inną epokę.
Saint-Christophe jest najważniejszym zabytkiem dawnego Créteil.
Budowlę wielokrotnie rozbudowywano, dlatego można dostrzec w niej elementy romańskie i gotyckie.
Najstarsze fragmenty przypominają, że miejscowość istniała na długo przed powstaniem jeziora, metra i wielkich osiedli.
Wnętrze jest niewielkie w porównaniu z monumentalnymi paryskimi świątyniami.
To nie wada.
Saint-Christophe daje znacznie lepsze wyobrażenie o skali dawnego Créteil, które przez stulecia było niewielką miejscowością otoczoną terenami rolniczymi.
Pod kościołem znajduje się krypta związana z lokalną tradycją religijną, ale jej dostępność jest ograniczona i nie należy zakładać, że będzie można wejść do niej podczas przypadkowej wizyty.
6. Colombier de Créteil – średniowieczny gołębnik pomiędzy blokami
To jeden z najbardziej zaskakujących zabytków miasta.
Colombier de Créteil jest średniowiecznym gołębnikiem pochodzącym z XIV wieku.
Kiedyś stanowił element znacznie większego majątku. Pozostałe zabudowania zniknęły, dlatego cylindryczna budowla stoi dziś właściwie samotnie pośród znacznie nowszego miasta.
Gołębniki miały dawniej większe znaczenie, niż sugeruje ich dzisiejszy niepozorny wygląd.
Posiadanie dużej liczby ptaków było przywilejem związanym z wysoką pozycją właściciela ziemskiego. Ich odchody wykorzystywano jako nawóz, a same ptaki również miały znaczenie gospodarcze.
Najciekawsze jest jednak to, że obiekt przetrwał gwałtowną urbanizację