Créteil raczej nie pojawia się na listach najpiękniejszych miast Francji. Nie ma rozległej starówki, reprezentacyjnego rynku ani zabytków, dla których ustawiają się kolejki turystów. Jeśli jednak interesuje Cię architektura XX wieku, urbanistyka albo po prostu szukasz mniej oczywistej wycieczki z Paryża, miasto potrafi pozytywnie zaskoczyć.
Najbardziej charakterystyczna część Créteil powstała w drugiej połowie XX wieku, gdy miasto stało się stolicą departamentu Val-de-Marne i zaczęło gwałtownie się rozrastać. Wokół sztucznego jeziora zaprojektowano nowe dzielnice mieszkaniowe, urzędy, obiekty kultury i ciągi piesze. Architekci eksperymentowali z betonem, cylindrycznymi wieżami, podwyższonymi placami, kładkami oraz oddzielaniem ruchu samochodowego od pieszego.
Najbardziej znanym efektem tych eksperymentów są Les Choux de Créteil – wieżowce otoczone falującymi balkonami przypominającymi liście lub płatki ogromnych roślin.
Créteil ma jednak również znacznie starszą stronę. W dawnym centrum stoi średniowieczny kościół Saint-Christophe, zachował się XIV-wieczny gołębnik, a kilkanaście minut dalej można spacerować wśród starych drzew Parc Dupeyroux albo nad Marną.
Na pierwszą wizytę wystarczy jeden dzień. Weekend ma sens przede wszystkim wtedy, gdy chcesz dokładniej poznawać architekturę, przejść wokół jeziora i połączyć zwiedzanie z rekreacją lub wydarzeniem w Maison des Arts.
Poniżej znajdziesz 15 najciekawszych atrakcji Créteil oraz gotowy plan jednodniowej wycieczki z Paryża.
Spis treści:
Najważniejsze atrakcje Créteil w skrócie
Jeżeli masz tylko kilka godzin, skup się na jeziorze, Les Choux i modernistycznym centrum administracyjnym. Przy całym dniu dołóż stare Créteil z kościołem Saint-Christophe, Colombier i Parc Dupeyroux.
| Atrakcja | Ile czasu przeznaczyć? | Dla kogo? |
|---|---|---|
| Lac de Créteil | 1,5–3 godziny | spacer, fotografia, architektura |
| Les Choux de Créteil | 30–60 minut | architektura XX wieku |
| Île de loisirs | 1–3 godziny | rodziny i aktywny wypoczynek |
| Cathédrale Notre-Dame | 30–45 minut | współczesna architektura |
| Église Saint-Christophe | 30–45 minut | historia miasta |
| Colombier de Créteil | 15–30 minut | średniowieczne Créteil |
| Parc Dupeyroux | 30–60 minut | odpoczynek i zieleń |
| Maison des Arts | zależnie od wydarzenia | teatr, taniec, kultura |
| Centrum administracyjne | 1–2 godziny | modernizm i urbanistyka |
| Quartier du Port | 45–90 minut | spacer nad wodą |
| Quartier de la Source | 45–60 minut | urbanistyka |
| Brzegi Marny | 1–2 godziny | spacer i rower |
Dlaczego warto zobaczyć Créteil?
Créteil ma sens przede wszystkim wtedy, gdy potraktujesz całe miasto jak otwartą wystawę urbanistyki drugiej połowy XX wieku.
Nie chodzi o przechodzenie od jednego zabytku do drugiego. Znacznie ciekawsze jest obserwowanie relacji pomiędzy budynkami, wodą, zielenią i ciągami pieszymi.
W latach 60. i 70. powstawało tutaj Nouveau Créteil – duży projekt mający stworzyć nowoczesne centrum rozwijającego się departamentu.
Zamiast jednego dominującego stylu poszczególne części powierzano różnym architektom. Dzięki temu na stosunkowo niewielkim obszarze można zobaczyć skrajnie różne pomysły na to, jak powinno wyglądać współczesne miasto.
Są organiczne wieżowce Les Choux, monumentalne gmachy administracyjne, niskie osiedla przy wodzie, arkadowe place i futurystyczna katedra.
To zdecydowanie bardziej interesujące niż próba szukania w Créteil „drugiego Paryża”.
1. Lac de Créteil – najlepszy początek zwiedzania
Jezioro jest naturalnym centrum współczesnego Créteil.
Sztuczny zbiornik powstał na terenach dawnych wyrobisk, a podczas rozbudowy miasta wokół niego zaczęto projektować nowe dzielnice, urzędy i przestrzenie rekreacyjne.
Dzisiaj jego brzegi są jednym z najlepszych miejsc na spacer.
Najciekawsze jest to, że podczas jednej trasy można zobaczyć bardzo różne fragmenty miasta. Z jednej strony pojawiają się wysokie budynki administracyjne i mieszkaniowe, z drugiej niska zabudowa, parki i bardziej naturalne odcinki brzegu.
W oddali dobrze widać również Les Choux.
Ile zajmuje spacer wokół jeziora?
Na samo przejście trzeba przeznaczyć mniej więcej godzinę, ale podczas zwiedzania znacznie rozsądniej założyć około dwóch godzin.
Będziesz zatrzymywać się przy budynkach, punktach widokowych i terenach zielonych.
Nie próbowałbym koniecznie przejść całego obwodu, jeśli masz tylko jeden dzień. Ciekawszy jest fragment łączący centrum administracyjne, Quartier du Port i okolice Île de loisirs.
2. Les Choux de Créteil – najsłynniejsza architektura miasta
To właśnie dla tych budynków część miłośników architektury przyjeżdża do Créteil.
Les Choux, czyli dosłownie „kapusty”, zaprojektował Gérard Grandval.
Zespół tworzą cylindryczne wieże mieszkalne otoczone ogromnymi falującymi balkonami.
Nazwa pojawiła się właśnie ze względu na ich kształt. Z pewnej odległości betonowe elementy przypominają liście kapusty albo płatki dużego kwiatu.
Pierwotny pomysł był jeszcze bardziej radykalny.
Balkony miała pokrywać roślinność, przez co wygląd całego zespołu zmieniałby się wraz z porami roku. Ta część koncepcji nie została ostatecznie zrealizowana.
Same balkony wystarczyły jednak, aby budynki stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów francuskiej architektury mieszkaniowej lat 70.
Czy można wejść do Les Choux?
To normalne budynki mieszkalne.
Nie są muzeum ani atrakcją z trasą zwiedzania. Należy oglądać je z przestrzeni publicznej i respektować prywatność mieszkańców.
Najlepiej zobaczyć zespół dwukrotnie: z bliska, żeby przyjrzeć się balkonom, oraz z dalszej perspektywy znad jeziora.
3. Île de loisirs de Créteil – aktywny dzień nad wodą
Południowo-wschodni fragment jeziora ma bardziej rekreacyjny charakter.
Île de loisirs to duży teren zielony wykorzystywany do sportu, spacerów i odpoczynku.
W zależności od sezonu pojawiają się zajęcia wodne, wydarzenia plenerowe i aktywności przygotowywane dla dzieci oraz dorosłych.
Można też po prostu przyjść na spacer.
Otwarte trawniki i ścieżki nad wodą stanowią dobrą przeciwwagę dla betonowego centrum Créteil.
To właśnie tutaj najlepiej widać, że jezioro nie powstało wyłącznie jako dekoracyjne tło dla nowych budynków. Miało być również przestrzenią służącą mieszkańcom.
Jeśli podróżujesz z dziećmi, Île de loisirs jest jednym z najważniejszych miejsc w mieście.
4. Cathédrale Notre-Dame de Créteil – katedra zupełnie inna niż wszystkie
Jeżeli na słowo „katedra” wyobrażasz sobie gotycką fasadę i dwie kamienne wieże, Créteil mocno odbiega od tego schematu.
Pierwszy kościół w tym miejscu powstał w latach 70. XX wieku.
W późniejszych dekadach okazał się zbyt mały i mało widoczny wśród otaczających go bloków. Budynek gruntownie przebudowano, nadając mu dzisiejszą formę.
Najbardziej charakterystycznym elementem są dwie ogromne drewniane, zaokrąglone powłoki.
Można doszukiwać się w nich złożonych dłoni, muszli albo otwierającej się księgi.
Pomiędzy nimi znajduje się pionowe przeszklenie wpuszczające światło do wnętrza.
Katedra świetnie pokazuje coś, co często umyka podczas zwiedzania Francji: architektura sakralna nie zakończyła się wraz ze średniowieczem.
Współczesne świątynie także próbują tworzyć własny język form.
5. Église Saint-Christophe – zanim powstało Nouveau Créteil
Kilka kilometrów od futurystycznej katedry stoi kościół reprezentujący zupełnie inną epokę.
Saint-Christophe jest najważniejszym zabytkiem dawnego Créteil.
Budowlę wielokrotnie rozbudowywano, dlatego można dostrzec w niej elementy romańskie i gotyckie.
Najstarsze fragmenty przypominają, że miejscowość istniała na długo przed powstaniem jeziora, metra i wielkich osiedli.
Wnętrze jest niewielkie w porównaniu z monumentalnymi paryskimi świątyniami.
To nie wada.
Saint-Christophe daje znacznie lepsze wyobrażenie o skali dawnego Créteil, które przez stulecia było niewielką miejscowością otoczoną terenami rolniczymi.
Pod kościołem znajduje się krypta związana z lokalną tradycją religijną, ale jej dostępność jest ograniczona i nie należy zakładać, że będzie można wejść do niej podczas przypadkowej wizyty.
6. Colombier de Créteil – średniowieczny gołębnik pomiędzy blokami
To jeden z najbardziej zaskakujących zabytków miasta.
Colombier de Créteil jest średniowiecznym gołębnikiem pochodzącym z XIV wieku.
Kiedyś stanowił element znacznie większego majątku. Pozostałe zabudowania zniknęły, dlatego cylindryczna budowla stoi dziś właściwie samotnie pośród znacznie nowszego miasta.
Gołębniki miały dawniej większe znaczenie, niż sugeruje ich dzisiejszy niepozorny wygląd.
Posiadanie dużej liczby ptaków było przywilejem związanym z wysoką pozycją właściciela ziemskiego. Ich odchody wykorzystywano jako nawóz, a same ptaki również miały znaczenie gospodarcze.
Najciekawsze jest jednak to, że obiekt przetrwał gwałtowną urbanizację Créteil.
W XX wieku został nawet przesunięty, aby ochronić go przed zniszczeniem podczas przekształcania okolicy.
Wnętrze nie jest dostępne każdego dnia, ale gołębnik można zobaczyć z zewnątrz podczas spaceru po starym Créteil.
7. Parc Dupeyroux – XIX-wieczny ogród, którego nie spodziewasz się w Créteil
Po Les Choux i monumentalnych urzędach łatwo stworzyć sobie obraz Créteil jako miasta zdominowanego przez beton.
Parc Dupeyroux pokazuje zupełnie inną stronę.
Park powstał jako część XIX-wiecznej prywatnej posiadłości.
Zaprojektowano go w stylu krajobrazowym – z nieregularnymi alejkami, dużymi drzewami i otwartymi trawnikami.
Centralnym punktem jest willa o formie inspirowanej włoską architekturą.
Nie działa jako typowe muzeum, więc główną atrakcją pozostaje sam ogród.
To dobre miejsce na kilkudziesięciominutową przerwę podczas trasy po starym Créteil.
Możesz łatwo połączyć Parc Dupeyroux, Saint-Christophe i Colombier w jeden spacer.
8. Maison des Arts de Créteil – wieczór ze współczesną kulturą
Maison des Arts, nazywana najczęściej MAC, jest jednym z najważniejszych miejsc kulturalnych Créteil.
Instytucję otwarto w latach 70. jako część powstającego Nouveau Créteil.
Budynek pasuje do epoki: masywne bryły, beton, duże przestrzenie i wyraźne geometryczne podziały.
Dzisiaj odbywają się tutaj spektakle teatralne, taniec, koncerty, cyrk współczesny, wystawy oraz projekty łączące sztukę z nowymi technologiami.
MAC nie jest muzeum, do którego warto po prostu wejść między 14:00 a 15:00.
Najlepszym sposobem na poznanie miejsca jest wybranie konkretnego wydarzenia.
Jeśli planujesz całodniową wycieczkę do Créteil, sprawdź wcześniej repertuar i rozważ zakończenie dnia spektaklem.
9. Hôtel de Ville i Place Salvador Allende – serce Nouveau Créteil
Ratusz w Créteil nie przypomina typowego francuskiego hôtel de ville z XIX-wieczną fasadą.
To część modernistycznego centrum powstającego razem z nowymi dzielnicami.
Najbardziej charakterystycznym elementem jest wysoka cylindryczna wieża dobrze widoczna znad jeziora.
Przed kompleksem rozciąga się Place Salvador Allende.
Zamiast tradycyjnego miejskiego placu znajdujemy tutaj szerokie esplanady, schody, betonowe elementy i system ciągów pieszych.
Właśnie takie rozwiązania były jednym z założeń Nouveau Créteil.
Piesi mieli przemieszczać się pomiędzy domami, urzędami i obiektami kultury bez ciągłego przecinania ruchliwych ulic samochodowych.
Po kilkudziesięciu latach nie wszystkie elementy tego typu urbanistyki działają idealnie.
Dzięki temu spacer jest jeszcze ciekawszy – można porównać ambitną wizję miasta przyszłości z tym, jak przestrzeń funkcjonuje dzisiaj.
10. Préfecture du Val-de-Marne – urząd jako architektoniczna wizytówka
Créteil stało się stolicą nowego departamentu Val-de-Marne w wyniku reorganizacji regionu paryskiego.
Potrzebowało więc również reprezentacyjnej siedziby administracji.
Préfecture du Val-de-Marne powstała przy jeziorze i razem z ratuszem, sądem oraz innymi budynkami publicznymi miała tworzyć symbol nowoczesnego centrum departamentalnego.
Budynek zaprojektowano jako rozległą, horyzontalną konstrukcję zestawiającą szkło, metal i kamień.
Najlepiej oglądać go z dalszej perspektywy.
Wtedy wyraźnie widać relację pomiędzy architekturą a wodą.
Nie jest to klasyczna atrakcja turystyczna i zwykle nie można swobodnie zwiedzać urzędowych wnętrz.
Podczas spaceru po Créteil istotniejszy jest sam budynek oraz jego miejsce w całym projekcie urbanistycznym.
11. Palais de Justice – sąd, który nie udaje klasycznego pałacu
Kilka minut dalej stoi kolejny charakterystyczny element administracyjnego Créteil.
Palais de Justice powstał w tej samej epoce co prefektura.
Zamiast klasycznych kolumn, schodów i monumentalnego kamiennego portyku zaprojektowano masywną geometryczną konstrukcję.
Forma miała symbolicznie nawiązywać do prawa i wymiaru sprawiedliwości.
Niezależnie od tego, czy odczytasz tę symbolikę bez podpowiedzi, budynek jest ciekawym przykładem sposobu myślenia o architekturze publicznej w latach 70.
To jeden z tych punktów, których nie odwiedza się dla wnętrza.
Pałac nadal pełni swoją normalną funkcję, więc najlepiej potraktować go jako przystanek podczas trasy po Nouveau Créteil.
12. Archives départementales – nawet magazyn dokumentów może być architekturą
Archiwa departamentalne są jeszcze mniej oczywistą atrakcją.
Ich podstawową rolą jest oczywiście przechowywanie dokumentów związanych z Val-de-Marne.
Architektonicznie wyróżniają się przede wszystkim wysokie części magazynowe, których niemal pozbawione okien bryły mogą przypominać przemysłowe silosy.
To bardzo logiczne rozwiązanie.
Dokumenty potrzebują stabilnych warunków przechowywania, więc architektura podporządkowana została funkcji znacznie mocniej niż w zwyczajnym biurowcu.
W środku odbywają się czasem wystawy, spotkania i wydarzenia edukacyjne, ale dla turysty ciekawszy jest zwykle sam budynek.
Archiwa warto zobaczyć wraz z prefekturą i Palais de Justice.
Dopiero razem pokazują skalę projektu administracyjnego centrum Créteil.
13. Quartier du Port – kiedy modernizm próbuje stać się bardziej kameralny
Nie całe Nouveau Créteil składa się z wież i monumentalnych placów.
Quartier du Port pokazuje inną fazę projektowania miasta.
Zabudowa jest niższa, pojawiają się pochyłe dachy, mniejsze place, kładki, kanały i przejścia prowadzące w stronę jeziora.
W centrum znajduje się port otoczony budynkami mieszkalnymi.
Całość ma trochę przypominać miasteczko rozwijające się wokół wody.
Nie należy oczekiwać autentycznego starego portu.
To w pełni zaprojektowana współczesna dzielnica.
I właśnie dlatego jest interesująca. Po obejrzeniu wielkich struktur z lat 70. można zobaczyć, jak urbaniści próbowali później budować przestrzeń bardziej kameralną i przypominającą tradycyjne miasto.
Najlepiej połączyć spacer z Quai de la Croisette i brzegiem jeziora.
14. Quartier de la Source – śródziemnomorski pomysł na podparyskie osiedle
La Source to kolejny przykład tego, jak różne wizje realizowano wokół jednego jeziora.
Zabudowa wyraźnie różni się od Les Choux.
Zamiast cylindrycznych wież pojawiają się kameralniejsze budynki, arkady, place i przejścia mające przywoływać atmosferę miast południowej Francji.
Duże znaczenie ma również woda.
Przez dzielnicę poprowadzono kanał, który wizualnie łączy jej przestrzeń z jeziorem.
Nie jest to historyczna dzielnica ani rekonstrukcja prowansalskiego miasteczka.
To współczesna interpretacja bardziej tradycyjnych form urbanistycznych.
La Source najlepiej zobaczyć bez szczegółowej listy budynków.
Po prostu przejdź pomiędzy arkadami i placami, porównując je z odwiedzonymi wcześniej Les Choux i administracyjnym centrum miasta.
15. Bords de Marne i wyspy Créteil – najbardziej zielona strona miasta
Na koniec warto całkowicie odejść od jeziora i betonowej architektury.
Wschodnią granicę Créteil wyznacza Marna.
W jej otoczeniu miejski krajobraz staje się znacznie spokojniejszy. Pojawiają się drzewa, domy z ogrodami, kanały, niewielkie mosty i wyspy.
Najbardziej charakterystyczne są okolice Île Sainte-Catherine i Île Brise-Pain.
Trzeba jednak pamiętać, że nie wszystko jest przestrzenią publiczną.
Część dróg prowadzi pomiędzy prywatnymi posesjami, dlatego należy respektować bramy i oznaczenia.
Dostępne trasy wystarczą jednak, żeby zobaczyć Créteil, które zupełnie nie przypomina wielkiego podparyskiego ośrodka administracyjnego.
To również dobry kierunek na rower.
Przy weekendowym pobycie spacer nad Marną jest najlepszym sposobem na zakończenie zwiedzania.
Créteil w jeden dzień – gotowa trasa
Créteil nie jest miastem, w którym warto próbować „odhaczyć” wszystkie 15 miejsc.
Najlepszy jednodniowy plan koncentruje się na dwóch bardzo różnych częściach miasta.
Rano: Nouveau Créteil
Przyjedź metrem do stacji Créteil – Préfecture.
Najpierw zobacz centrum administracyjne: prefekturę, Palais de Justice, okolice ratusza i Maison des Arts.
Następnie skieruj się w stronę Les Choux.
Na tę część przeznacz około dwóch godzin.
Południe: Lac de Créteil
Z Les Choux zejdź nad jezioro i kontynuuj spacer w stronę ratusza oraz Quartier du Port.
To najlepszy moment na lunch lub dłuższą przerwę.
Jeśli pogoda jest dobra, można przedłużyć spacer w stronę La Source albo Île de loisirs.
Popołudnie: stare Créteil
Podjedź autobusem lub przejdź w stronę historycznego centrum.
Zobacz Église Saint-Christophe, Colombier i Parc Dupeyroux.
Ta część nie potrzebuje więcej niż dwie godziny.
Najciekawszy jest sam kontrast: rano stoisz pod eksperymentalnymi wieżowcami z lat 70., kilka godzin później oglądasz średniowieczny gołębnik.
Créteil na weekend – jak rozłożyć zwiedzanie?
Przy dwóch dniach nie trzeba przyspieszać.
Pierwszy dzień przeznacz na architekturę Nouveau Créteil, Les Choux, jezioro, Quartier du Port i La Source.
Wieczorem można wybrać wydarzenie w Maison des Arts.
Drugi dzień zacznij od Saint-Christophe, Colombier i Parc Dupeyroux.
Po południu przejedź nad Marnę albo spędź kilka godzin na Île de loisirs.
Taki układ jest znacznie ciekawszy niż próba zwiedzania pięciu budynków administracyjnych jeden po drugim.
Créteil z dziećmi – co wybrać?
Najlepszym kierunkiem jest Île de loisirs.
Dzieci mają tam więcej przestrzeni, a zależnie od sezonu dostępne są dodatkowe zajęcia sportowe i rekreacyjne.
Sam spacer wokół jeziora również dobrze się sprawdza.
Można połączyć go z obserwowaniem ptaków i szukaniem najbardziej nietypowych budynków.
Les Choux mogą zainteresować starsze dzieci właśnie przez swoją niezwykłą formę.
Przy gorszej pogodzie warto sprawdzić wydarzenia rodzinne Maison des Arts albo repertuar kinowy w okolicy centrum handlowego Créteil Soleil.
Najlepszy rodzinny dzień nie powinien być jednak trasą śladami urzędów.
Architekturę połącz z parkiem albo jeziorem.
Jak dojechać do Créteil z Paryża?
Najprościej metrem.
Linia 8 prowadzi bezpośrednio z Paryża do kilku stacji na terenie Créteil.
Dla turysty najważniejsze są przede wszystkim:
- Créteil – Préfecture,
- Créteil – Université,
- Créteil – L’Échat,
- Pointe du Lac.
Jeżeli głównym celem są Les Choux i jezioro, najlepiej rozpocząć w rejonie Créteil – Préfecture.
Linia 8 sprawia, że Créteil można zwiedzić jako normalną jednodniową wycieczkę bez wynajmowania samochodu.
Jak poruszać się po Créteil?
Pieszo
Okolice jeziora najlepiej zwiedzać właśnie w ten sposób.
Pomiędzy prefekturą, ratuszem, Les Choux i Quartier du Port prowadzą ciągi piesze oraz kładki.
Czasami znajdują się na różnych poziomach.
To może początkowo dezorientować, ale jednocześnie pozwala zobaczyć jedną z najważniejszych idei, według których projektowano Nouveau Créteil.
Metro i autobusy
Odległości pomiędzy nowym centrum a starym Créteil są wystarczająco duże, żeby nie upierać się przy pokonywaniu całego miasta pieszo.
Transport publiczny oszczędza sporo czasu.
Rower
Bardzo dobry wybór przy weekendowym pobycie.
Najbardziej naturalne trasy prowadzą wokół jeziora i dalej w stronę Marny.
Samochód
Nie jest potrzebny.
Créteil ma dobre połączenie z Paryżem i wystarczającą sieć transportu lokalnego, żeby większość turystycznych tras pokonać bez auta.
Kiedy najlepiej odwiedzić Créteil?
Wiosna
Najlepszy okres na pierwszy pobyt.
Zieleń wokół jeziora i nad Marną dobrze kontrastuje wtedy z betonową architekturą.
Temperatury sprzyjają również długim spacerom.
Lato
Dobry wybór, jeśli chcesz korzystać przede wszystkim z Île de loisirs i terenów nad wodą.
W gorący dzień na rozległych betonowych esplanadach Nouveau Créteil może być jednak nieprzyjemnie.
Trasę architektoniczną najlepiej wtedy rozpocząć rano.
Jesień
Bardzo ciekawa pora dla fotografów.
Kolorowe drzewa wokół jeziora pozwalają zobaczyć Les Choux i modernistyczne budynki w znacznie bardziej miękkim otoczeniu.
Zima
Paradoksalnie może być dobrym okresem dla osób zainteresowanych wyłącznie architekturą.
Brak liści odsłania budynki, które latem częściowo znikają za zielenią.
Znacznie mniej atrakcyjna staje się natomiast rekreacyjna część wyjazdu.
Czy Créteil warto odwiedzić?
Tak, ale zdecydowanie nie jest to kierunek dla każdego.
Jeżeli podczas jednodniowej wycieczki z Paryża oczekujesz średniowiecznej starówki, zamku, malowniczego rynku i kilkunastu klasycznych zabytków, znacznie lepiej wybrać inne miasto.
Créteil działa według innych zasad.
Najciekawsze jest dla osób zainteresowanych architekturą XX wieku, modernizmem, planowaniem miast i przemianami paryskich przedmieść.
Les Choux są wystarczającym powodem, żeby przyjechać z aparatem. Jezioro pozwala zobaczyć, jak architektura została połączona z zielenią i rekreacją. Prefektura, ratusz i Palais de Justice pokazują ambicję budowania od podstaw nowego centrum administracyjnego.
Jeszcze ciekawszy staje się jednak kontrast ze starym Créteil.
W ciągu jednego dnia można przejść od średniowiecznego gołębnika i niewielkiego Saint-Christophe do jednych z najbardziej charakterystycznych eksperymentów mieszkaniowych lat 70.
To nie jest „piękne francuskie miasteczko”.
I właśnie dlatego warto je zobaczyć.
