Noisy-le-Grand nie przypomina miejscowości, do których jedzie się z Paryża dla średniowiecznej starówki, zamku czy dużego muzeum. Najbardziej charakterystyczne są tutaj monumentalne osiedla mieszkaniowe z drugiej połowy XX wieku, które wyglądają momentami jak scenografia filmu science fiction.
Największą sławę zdobyły Espaces d’Abraxas zaprojektowane przez Ricarda Bofilla oraz Arènes de Picasso Manuela Núñeza Yanowsky’ego. Oba zespoły powstały podczas gwałtownej rozbudowy wschodnich przedmieść Paryża i do dziś wzbudzają skrajne reakcje. Jedni widzą w nich fascynujące eksperymenty architektoniczne, inni przykład problemów wielkich osiedli budowanych w XX wieku.
Noisy-le-Grand ma jednak znacznie starszą historię. W pobliżu Marny zachował się średniowieczny kościół Saint-Sulpice, XIX-wieczne wille i fragmenty dawnego podmiejskiego krajobrazu. Są również parki, las i miejsca związane z powojenną historią społeczną Francji.
Atrakcje są dość mocno rozproszone. Podczas pierwszej wizyty najlepiej skupić się na dwóch lub trzech częściach miasta zamiast próbować zobaczyć wszystko.
Na jednodniową wycieczkę z Paryża wystarczą Espaces d’Abraxas, Arènes de Picasso i starsze centrum albo spacer nad Marną. Dodatkowy dzień ma sens głównie dla osób zainteresowanych architekturą, urbanistyką i mniej oczywistą historią paryskich przedmieść.
Spis treści:
Noisy-le-Grand – dawna miejscowość w strukturze nowego miasta
Historia Noisy-le-Grand nie rozpoczęła się wraz z budową wielkich osiedli. Źródła pisane wspominają o tym terenie już we wczesnym średniowieczu, a odkrycia archeologiczne wskazują na istnienie ważnej społeczności zamieszkującej okolice dzisiejszego centrum. Przez kolejne stulecia miejscowość rozwijała się w sąsiedztwie Marny, opierając gospodarkę między innymi na rolnictwie, rzemiośle i korzystnym położeniu niedaleko Paryża.
W XIX wieku spokojne okolice nadrzeczne zaczęły przyciągać zamożniejszych mieszkańców stolicy. Powstawały wille i domy letniskowe, z których część nadal można zobaczyć w rejonie Rive Charmante. Rozwój kolei i późniejsza ekspansja aglomeracji paryskiej stopniowo zmieniały jednak charakter miejscowości.
Największa przemiana nastąpiła w drugiej połowie XX wieku, kiedy Noisy-le-Grand zostało włączone w projekt nowego miasta Marne-la-Vallée. Powstały duże dzielnice mieszkaniowe, centra handlowe, obiekty publiczne i nowe rozwiązania komunikacyjne. Architekci otrzymali możliwość realizowania projektów o skali rzadko spotykanej w tradycyjnej zabudowie. Rezultatem są osiedla, które do dziś wywołują dyskusje o granicach monumentalności, funkcjonalności i jakości przestrzeni wspólnej.
Ranking najważniejszych atrakcji Noisy-le-Grand
Atrakcje Noisy-le-Grand pokazują kilka bardzo różnych etapów rozwoju miasta. W rankingu znalazły się zarówno rozpoznawalne realizacje postmodernistyczne, jak i średniowieczny kościół, dawne fortyfikacje, tereny nad Marną oraz miejsca związane z historią społeczną regionu paryskiego.
1. Espaces d’Abraxas – monumentalny projekt Ricarda Bofilla
Espaces d’Abraxas to najważniejsza atrakcja Noisy-le-Grand i jeden z najbardziej znanych przykładów postmodernistycznej architektury mieszkaniowej we Francji. Kompleks powstał na przełomie lat 70. i 80. XX wieku jako reprezentacyjne wejście do nowego miasta Marne-la-Vallée.
Założenie składa się z trzech głównych części nazywanych Le Palacio, Le Théâtre i L’Arche. Największą przestrzeń tworzy półkolisty dziedziniec otoczony wysokimi fasadami. Rzędy okien, monumentalne pilastry, szerokie schody i łuki nawiązują do architektury pałacowej, barokowych teatrów oraz klasycznych placów miejskich. Motywy historyczne zostały jednak powiększone i wykonane z prefabrykowanego betonu, co nadało całości futurystyczny charakter.
Kompleks pojawiał się w filmach, teledyskach i sesjach fotograficznych. Jego zamknięta kompozycja dobrze sprawdza się jako tło dla produkcji przedstawiających społeczeństwa przyszłości, monumentalne instytucje i dystopijne miasta.
Espaces d’Abraxas pozostają przede wszystkim osiedlem mieszkaniowym, a nie muzeum. Podczas zwiedzania należy zachowywać ciszę, nie wchodzić do zamkniętych części budynków i respektować prywatność mieszkańców. Najwięcej informacji o ideach architekta można uzyskać podczas miejskiego spaceru z przewodnikiem.
2. Arènes de Picasso – osiedle z ogromnymi cylindrami
Arènes de Picasso znajdują się w dzielnicy Pavé-Neuf, w odległości spaceru od Espaces d’Abraxas. Kompleks zaprojektował Manuel Núñez Yanowsky, architekt związany wcześniej z pracownią Ricarda Bofilla. Budowę rozpoczęto na początku lat 80., a realizację ukończono w połowie dekady.
Najbardziej rozpoznawalnymi elementami są dwa wielkie cylindry zawieszone nad galeriami arkad. Mieszczą się w nich lokale mieszkalne, mimo że z pewnej odległości wyglądają jak abstrakcyjne rzeźby. Budynki otaczają ośmiokątny plac, tworząc zamkniętą kompozycję opartą na okręgach, łukach i symetrycznych przejściach.
Architektura odwołuje się jednocześnie do antycznych aren, średniowiecznych budowli, klasycznych kopuł i surrealistycznego malarstwa. Duża liczba ornamentów została wykonana z formowanego betonu, którego kolor i faktura miały przypominać kamień.
Także tutaj należy pamiętać, że nie jest to park tematyczny ani opuszczona scenografia. Arènes de Picasso są normalnym osiedlem. Najlepszym sposobem poznania przestrzeni jest spokojny spacer po publicznych przejściach albo udział w wycieczce poświęconej urbanistyce Pavé-Neuf.
3. Église Saint-Sulpice – średniowieczne oblicze miasta
Kościół Saint-Sulpice pokazuje Noisy-le-Grand z zupełnie innej strony. Świątynia znajduje się bliżej Marny, w części miasta zachowującej ślady dawnej miejscowości. Jej najstarsze elementy powstały w XII wieku na terenie związanym z wcześniejszym miejscem kultu.
Szczególną uwagę zwraca romańska wieża z kwadratową podstawą, kolumienkami i ośmiobocznym zwieńczeniem. Nawa i chór były rozbudowywane w kolejnych stuleciach, dlatego wnętrze łączy elementy romańskie i gotyckie. Zachowały się w nim rzeźbione kapitele, płyty nagrobne, obrazy oraz starsze i współczesne witraże.
Z kościołem wiąże się epizod z życia późniejszej cesarzowej Józefiny. W 1779 roku odbył się tu jej ślub z Alexandrem de Beauharnais. Budynek przeszedł gruntowną restaurację zakończoną w poprzedniej dekadzie i jest chroniony jako zabytek.
Przy świątyni stoi stary krzyż z przedstawieniem ukrzyżowania oraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Zwiedzanie należy dostosować do nabożeństw, ponieważ Saint-Sulpice nadal służy miejscowej parafii.
4. Historyczne centrum i Jardin Sœur-Emmanuelle
Stare centrum Noisy-le-Grand nie jest rozległe, ale pozwala zobaczyć skalę miejscowości sprzed budowy wielkich dzielnic mieszkaniowych. W rejonie kościoła, ratusza i dawnych ulic handlowych zachowały się niewielkie domy, starsze obiekty publiczne oraz fragmenty zabudowy o bardziej prowincjonalnym charakterze.
Spacer dobrze rozpocząć w pobliżu Saint-Sulpice, a następnie skierować się w stronę Jardin Sœur-Emmanuelle. Ogród zajmuje teren związany z dawnymi miejskimi obiektami i pełni funkcję spokojnej przestrzeni sąsiedzkiej. Nie jest dużym parkiem krajobrazowym, lecz nadaje się na przerwę między zwiedzaniem kościoła a dalszą trasą.
W centrum można także zwrócić uwagę na dawny budynek merostwa i elementy miejskiej architektury z XIX oraz początku XX wieku. Najciekawsze jest zestawienie tych niewielkich obiektów z monumentalnymi założeniami Mont d’Est. Odległość między nimi jest nieduża, ale różnica skali pokazuje, jak radykalnie zmieniło się miasto w ciągu kilku dekad.
5. Villa Cathala – sztuka w dziewiętnastowiecznej rezydencji
Villa Cathala jest jedną z najlepiej zachowanych dawnych rezydencji w Noisy-le-Grand. Została zbudowana w XIX wieku, kiedy okolice Marny przyciągały właścicieli podmiejskich domów i posiadłości. Budynek otacza ogród z alejkami, drzewami oraz niewielkimi basenami ozdobionymi rzeźbami.
Obecnie willa działa jako Maison des Arts. Organizowane są w niej wystawy, koncerty, warsztaty, konferencje i spotkania z artystami. Program nie ma jednej stałej tematyki. Może obejmować malarstwo, fotografię, instalacje, wzornictwo lub projekty związane z historią kultury popularnej.
Wnętrze jest dostępne w godzinach działalności placówki i podczas wydarzeń, dlatego przed przyjazdem dobrze sprawdzić aktualny harmonogram. Sam park można potraktować jako osobny cel krótkiego spaceru.
Villa Cathala pokazuje okres poprzedzający wielką urbanizację. Jej architektura, ogród i kameralna skala przypominają o czasach, gdy Noisy-le-Grand pełniło częściowo funkcję wypoczynkowego zaplecza Paryża.
6. Bords de Marne – spacer wzdłuż rzeki
Brzegi Marny są najlepszym miejscem na spokojniejszą część pobytu. Rzeka wyznacza północną granicę Noisy-le-Grand i oddziela miasto od terenów Neuilly-sur-Marne. Trasy spacerowe oraz rowerowe prowadzą wzdłuż wody, przez zadrzewione odcinki i dzielnice willowe.
Okolice Rive Charmante zachowały częściowo charakter związany z podmiejskim wypoczynkiem. Niektóre domy i ogrody przypominają o okresie, gdy mieszkańcy Paryża szukali nad Marną ciszy, sportów wodnych i możliwości spędzenia dnia poza zatłoczonym centrum.
Spacer można połączyć z obserwowaniem kajaków i łodzi, a podczas organizowanych wydarzeń także z aktywnością na wodzie. Lokalne trasy kajakowe prowadzą między miejscowościami położonymi w dolinie Marny.
Nabrzeże nie ma na całej długości formy jednolitej promenady. Poszczególne odcinki różnią się nawierzchnią, szerokością i dostępnością, dlatego dłuższą trasę najlepiej zaplanować wcześniej.
7. Bois Saint-Martin – las na obrzeżu aglomeracji
Bois Saint-Martin zajmuje rozległy teren we wschodniej części Noisy-le-Grand i sąsiednich gmin. Jest jednym z najważniejszych obszarów przyrodniczych miasta, chroniącym lasy, polany oraz siedliska wielu gatunków zwierząt i roślin.
Spacer po lesie stanowi mocny kontrast wobec architektury Abraxas i Pavé-Neuf. Zamiast betonowych dziedzińców pojawiają się zacienione ścieżki, stare drzewa i naturalna roślinność. Obszar jest wykorzystywany do działań edukacyjnych, obserwacji przyrody oraz spacerów z leśnikami.
Nie wszystkie części lasu muszą być dostępne w ten sam sposób. Ochrona przyrody może oznaczać zamykanie wybranych dróg, ograniczenia dotyczące rowerów lub konieczność pozostania na wyznaczonych trasach. Przed wyjściem należy sprawdzić aktualne zasady i oznaczenia przy wejściu.
Najłatwiejszy dostęp zapewniają okolice stacji Les Yvris-Noisy-le-Grand. Las dobrze nadaje się na oddzielną, kilkugodzinną wycieczkę, szczególnie gdy centrum i główne osiedla zostały już poznane.
8. Parc de la Butte Verte i osiedle La Noiseraie
Parc de la Butte Verte leży we wschodniej części miasta, niedaleko stacji Noisy-Champs. Park utworzono w latach 70. na terenie, który wcześniej pełnił znacznie mniej reprezentacyjne funkcje. Obecnie obejmuje rozległe trawniki, grupy drzew, ścieżki, miejsca rekreacyjne i przestrzenie wykorzystywane przez osoby uprawiające sport.
W pobliżu znajduje się La Noiseraie, osiedle zaprojektowane przez Henriego Cirianiego. Architekt starał się odejść od monotonii prostych bloków, stosując tarasowe układy, loggie, przejścia i przestrzenie mające ułatwiać kontakty między mieszkańcami. Projekt odzwierciedla poszukiwania alternatywy dla wcześniejszych wielkich zespołów mieszkaniowych.