Szawle, po litewsku Šiauliai, to jedno z najważniejszych miast północnej Litwy i dobry przystanek podczas podróży między Litwą a Łotwą. Miasto jest znane przede wszystkim z położonej niedaleko Góry Krzyży, ale warto poświęcić kilka godzin również na samo centrum.
Szawle określane są jako miasto słońca. Motyw ten nawiązuje między innymi do bitwy pod Saule z 1236 roku, z którą wiązane są początki pisanej historii miasta. Słońce pojawia się także w miejskich pomnikach, zegarach słonecznych i innych elementach przestrzeni publicznej.
W centrum znajdziesz deptak, katedrę, nietypowe muzea, secesyjną willę przemysłowca, sztukę miejską oraz jezioro z ogromną metalową rzeźbą lisa. Dzięki temu Szawle są ciekawsze niż tylko szybki przystanek w drodze na Górę Krzyży.
Spis treści:
1. Góra Krzyży – najważniejsza atrakcja w okolicach Szawli
Góra Krzyży to najbardziej znane miejsce związane z Szawlami i jeden z najważniejszych symboli religijnych Litwy. Znajduje się około 12 km na północ od miasta, w pobliżu miejscowości Jurgaičiai.
Niewielkie wzgórze pokrywają krzyże różnej wielkości, różańce i inne przedmioty pozostawiane przez pielgrzymów. Ich liczba stale się zmienia, dlatego lepiej nie podawać konkretnej wartości jako aktualnej liczby krzyży.
Początki tradycji stawiania krzyży nie są całkowicie jednoznaczne. Jedna z najczęściej przywoływanych wersji łączy ją z XIX wiekiem oraz pamięcią o uczestnikach powstań przeciwko Imperium Rosyjskiemu.
W okresie sowieckim władze wielokrotnie próbowały zniszczyć Górę Krzyży. Krzyże usuwano, a dostęp do wzgórza ograniczano, jednak mieszkańcy ponownie ustawiali je, również nocą. W rezultacie miejsce stało się symbolem nie tylko wiary, ale również oporu wobec prześladowań religijnych.
Szczególne znaczenie miała wizyta papieża Jana Pawła II 7 września 1993 roku. Odprawiona wówczas msza zgromadziła ogromną liczbę pielgrzymów i przyczyniła się do międzynarodowej popularności tego miejsca.
Górę Krzyży można odwiedzać przez całą dobę. Samo wejście na teren wzgórza nie wymaga biletu, ale parking przy centrum obsługi turystów jest płatny.
2. Deptak Vilniaus – główna ulica spacerowa Szawli
Ulica Vilniaus jest najważniejszym deptakiem Szawli i naturalną osią zwiedzania centrum miasta.
Jej centralną część przekształcono w strefę pieszą już w 1975 roku. Było to jedno z pierwszych tego typu rozwiązań w tej części Europy i pierwsze na Litwie.
Przy deptaku znajdują się sklepy, kawiarnie, restauracje, muzea oraz liczne elementy małej architektury. Charakterystyczną cechą ulicy są nietypowe rzeźby i dawne przestrzenne reklamy, które stały się częścią lokalnego krajobrazu.
Vilniaus najlepiej potraktować nie jako pojedynczą atrakcję, ale jako główną trasę łączącą najważniejsze punkty centrum.
Przy ulicy znajdują się między innymi Muzeum Fotografii, Muzeum Rowerów oraz inne niewielkie atrakcje, dlatego spacer łatwo połączyć ze zwiedzaniem.
3. Plac Zmartwychwstania – centralny punkt miasta
Plac Zmartwychwstania, czyli Prisikėlimo aikštė, jest główną przestrzenią miejską w centrum Szawli.
Po przebudowie ma współczesny, otwarty charakter i dobrze sprawdza się jako punkt orientacyjny podczas pierwszej wizyty.
W jego najbliższej okolicy znajduje się katedra św. Piotra i Pawła, deptak Vilniaus oraz kilka ważnych obiektów miejskich.
Sam plac nie wymaga długiego zwiedzania. Najlepiej potraktować go jako część trasy prowadzącej od katedry przez centrum w stronę deptaka i muzeów.
4. Katedra św. Piotra i Pawła – najważniejszy zabytek Szawli
Katedra św. Piotra i Pawła jest najbardziej charakterystycznym zabytkiem sakralnym Szawli i jednym z głównych punktów orientacyjnych miasta.
Świątynia powstała na początku XVII wieku i jest cennym przykładem architektury renesansowej. Jej wieża osiąga około 70 metrów wysokości, dzięki czemu mocno dominuje nad stosunkowo płaską panoramą miasta.
Na południowej elewacji znajduje się jeden z najstarszych zegarów słonecznych na Litwie.
Ciekawą atrakcją jest również możliwość wejścia na wieżę. Punkt widokowy znajduje się na wysokości około 60 metrów, ale wejście jest możliwe w ramach wcześniej umówionego zwiedzania, a nie jako swobodnie dostępny taras.
Katedrę warto połączyć z Placem Zmartwychwstania oraz pobliskim Placem Zegara Słonecznego.
5. Plac Zegara Słonecznego – symbol miasta słońca
Plac Zegara Słonecznego to jeden z najważniejszych punktów, którego brakowało w pierwotnej wersji artykułu.
Centralnym elementem placu jest około 18-metrowa kolumna zwieńczona pozłacaną rzeźbą łucznika Šaulysa, nazywanego również Złotym Chłopcem.
Całość działa jako monumentalny zegar słoneczny. W nawierzchni umieszczono cyfry 12, 3 i 6, które razem nawiązują do roku 1236 – daty bitwy pod Saule, z którą wiązana jest najstarsza wzmianka o Szawlach.
Plac powstał w 1986 roku z okazji 750-lecia miasta.
Słońce, łucznik i upływający czas tworzą trzy główne symbole kompozycji. To właśnie tutaj określenie Szawli jako „miasta słońca” staje się najbardziej czytelne.
Plac znajduje się niedaleko katedry i jeziora Talkša, dlatego łatwo włączyć go do spaceru po centrum.
6. Muzeum Fotografii – jedyne takie muzeum na Litwie
Muzeum Fotografii jest jedną z najciekawszych placówek w Szawlach. To jedyne na Litwie wyspecjalizowane muzeum poświęcone historii, sztuce, technice i technologii fotografii.
Placówka została utworzona w 1973 roku.
Jej zbiory obejmują ponad 150 tysięcy fotografii, negatywów, dokumentów, aparatów i innych przedmiotów związanych z historią fotografii.
Ekspozycje pokazują zarówno rozwój techniki fotograficznej, jak i twórczość litewskich fotografów. Organizowane są również wystawy czasowe poświęcone fotografii współczesnej.
Dodatkową atrakcją budynku jest taras na dachu, z którego można spojrzeć na centrum Szawli. Jego dostępność warto sprawdzić przy zakupie biletu.
Muzeum znajduje się przy deptaku Vilniaus, dlatego bardzo łatwo dodać je do spaceru po centrum.
7. Muzeum Czekolady Rūta – historia słodyczy i najstarszej działającej fabryki
Rūta jest jedną z najbardziej znanych marek związanych z Szawlami. Fabryka słodyczy działa w mieście od 1913 roku i jest najdłużej działającym tego typu przedsiębiorstwem na Litwie.
W historycznym budynku fabryki w 2012 roku otwarto Muzeum Czekolady.
Ekspozycja opowiada nie tylko o przedsiębiorstwie Rūta, ale również o liczącej kilka tysięcy lat historii kakao i czekolady – od kultur Ameryki Środkowej po europejskie tradycje cukiernicze.
To jedyne muzeum poświęcone czekoladzie na Litwie.
Można również zarezerwować warsztaty, podczas których uczestnicy przygotowują własne słodycze. Takie zajęcia wymagają jednak wcześniejszej rezerwacji.
Obok muzeum działają sklep firmowy i kawiarnia, dlatego jest to dobry punkt na przerwę podczas zwiedzania.
8. Muzeum Rowerów – nietypowa atrakcja w centrum
Muzeum Rowerów to kolejna bardzo charakterystyczna placówka Szawli.
Jest jedynym muzeum na Litwie poświęconym historii roweru. Zostało utworzone w 1980 roku w mieście mającym silne tradycje związane z produkcją rowerów.
Ekspozycja pokazuje rozwój tego środka transportu od najwcześniejszych konstrukcji po rowery sportowe i współczesne.
Można zobaczyć między innymi rekonstrukcje dawnych pojazdów, zabytkowe rowery oraz eksponaty związane z litewskim kolarstwem.
Część wystawy ma bardziej interaktywny charakter, dzięki czemu muzeum dobrze sprawdza się również podczas rodzinnego pobytu.
Znajduje się przy Vilniaus g. 139, praktycznie na głównej trasie spacerowej przez centrum.
9. Muzeum Kotów – jedna z najbardziej nietypowych atrakcji Szawli
Muzeum Kotów im. Vandy Kavaliauskienė zostało założone w 1990 roku i jest jednym z najbardziej nietypowych muzeów na Litwie.
Początkiem ekspozycji była prywatna kolekcja przyrodniczki Vandy Kavaliauskienė.
Dzisiaj można zobaczyć tysiące przedmiotów związanych z kotami – figurki, obrazy, pocztówki, znaczki, zabawki, książki i przedmioty codziennego użytku pochodzące z wielu krajów świata.
W muzeum mieszkają również żywe koty.
Obok działa niewielki ogród przyrodniczy z innymi zwierzętami. Dzięki temu miejsce jest szczególnie popularne wśród rodzin z dziećmi.
Muzeum znajduje się trochę dalej od głównego deptaka, ale można połączyć je ze spacerem w stronę jeziora Talkša.
10. Żelazny Lis – jeden z symboli współczesnych Szawli
Żelazny Lis stoi nad jeziorem Talkša od 2009 roku i jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych rzeźb miasta.
Autorem projektu jest Vilius Puronas.
Rzeźba waży prawie 7 ton, ma około 15 metrów długości i 6,6 metra wysokości. Została wpisana do litewskiej księgi rekordów jako największa rzeźba zwierzęcia w kraju.
Wewnątrz metalowego serca lisa umieszczono kapsułę z przesłaniem dla przyszłych pokoleń.
Żelazny Lis jest dobrym celem krótkiego spaceru z centrum. Najlepiej połączyć go z Placem Zegara Słonecznego i jeziorem Talkša.
11. Jezioro Talkša – spacer i zielona część miasta
Jezioro Talkša znajduje się bardzo blisko centrum Szawli i pozwala szybko zamienić miejski spacer na odpoczynek nad wodą.
Najbardziej znanym punktem na brzegu jest Żelazny Lis, ale warto przejść się również dalej.
W okolicy rozpoczyna się ścieżka ekologiczna Talkša, a nad wodą znajdują się tereny rekreacyjne i miejsca przeznaczone do aktywnego wypoczynku.
To dobre miejsce na zakończenie zwiedzania miasta, szczególnie przy dobrej pogodzie.
Można połączyć katedrę, Plac Zegara Słonecznego, Żelaznego Lisa i jezioro w jeden stosunkowo krótki spacer.
12. Willa Chaima Frenkla – secesja i żydowska historia Szawli
Willa Chaima Frenkla jest jednym z najcenniejszych zabytków świeckich miasta.