Vitry-sur-Seine nie jest miejscem dla osób szukających kolejnej francuskiej starówki z katedrą, rynkiem i szeregiem zabytkowych kamienic. To duże miasto pod Paryżem, którego najciekawszą cechą jest sztuka obecna w zwykłej przestrzeni miejskiej.
Murale pojawiają się na ścianach bloków, garażach, ogrodzeniach i niewielkich budynkach. Pomiędzy nimi stoją rzeźby i instalacje będące efektem wieloletniej polityki wspierania sztuki publicznej. Do tego dochodzi MAC VAL – jedno z najważniejszych muzeów sztuki współczesnej w regionie paryskim.
Vitry ma jednak także starszą warstwę. W centrum stoi średniowieczny kościół Saint-Germain, na obrzeżach rozciąga się Parc des Lilas przypominający o ogrodniczej przeszłości miasta, a nad Sekwaną zachowały się fragmenty przemysłowego krajobrazu.
Na pierwszą wizytę wystarczy jeden dzień. Najlepiej połączyć spacer śladami street artu z MAC VAL i wybrać jedną dodatkową część miasta – Parc des Lilas albo okolice Port-à-l’Anglais.
Spis treści:
Vitry-sur-Seine – najważniejsze atrakcje w skrócie
| Atrakcja | Ile czasu? | Dla kogo? |
|---|---|---|
| Street art | 2–3 godziny | murale, fotografia i sztuka miejska |
| MAC VAL | 2–3 godziny | sztuka współczesna |
| Chaufferie avec cheminée i sztuka publiczna | 30–60 minut | rzeźba i architektura |
| Exploradôme | 1,5–3 godziny | rodziny z dziećmi |
| Kościół Saint-Germain | 20–40 minut | historia i architektura |
| Parc départemental des Lilas | 1–3 godziny | spacer i odpoczynek |
| Port-à-l’Anglais i Sekwana | 1–2 godziny | krajobraz poprzemysłowy |
| Parc Frédéric-Joliot-Curie | 30–60 minut | krótki odpoczynek |
| Parc du Coteau-Marcel-Rosette | 30–60 minut | ogrody i rośliny |
| Nouveau Gare au Théâtre | zależnie od programu | teatr i kultura |
| Cité-jardin du Moulin-Vert | około 1 godziny | urbanistyka |
| Les Ardoines | 1–2 godziny | przemysłowe i współczesne Vitry |
1. Street art w Vitry-sur-Seine – najważniejszy powód do przyjazdu
Jeżeli istnieje jeden powód, dla którego warto wysiąść z pociągu w Vitry-sur-Seine zamiast jechać prosto do centrum Paryża, jest nim street art.
Murale, szablony i niewielkie interwencje artystyczne są rozsiane po całym mieście. Nie tworzą jednej uporządkowanej galerii. Można znaleźć je na bocznych ścianach budynków, przy parkingach, sklepach, osiedlowych przejściach i ulicach, które na pierwszy rzut oka nie wyglądają turystycznie.
Dużą rolę w rozwoju lokalnej sceny odegrał C215, czyli Christian Guémy. Charakterystyczne portrety wykonywane przez niego za pomocą wielowarstwowych szablonów pojawiły się w wielu częściach Vitry, a z czasem miasto zaczęło przyciągać także innych artystów z Francji i zagranicy.
Właśnie dlatego nie ma większego sensu tworzyć listy dziesięciu konkretnych murali, które „trzeba zobaczyć”.
Street art jest z natury nietrwały. Jedna praca może zostać zamalowana, druga zniknąć podczas remontu, a kilka ulic dalej może powstać coś zupełnie nowego.
Najciekawsze skupiska prac można znaleźć w centrum i na trasie prowadzącej pomiędzy okolicami stacji, Avenue Paul Vaillant-Couturier i MAC VAL.
Najlepszym sposobem zwiedzania jest spacer z ogólnie wyznaczonym kierunkiem, ale bez planowania każdego zakrętu.
2. MAC VAL – główne muzeum Vitry-sur-Seine
Street art pokazuje spontaniczną stronę sztuki w Vitry. MAC VAL prezentuje jej instytucjonalne oblicze.
Musée d’Art Contemporain du Val-de-Marne znajduje się przy Place de la Libération i koncentruje się na sztuce tworzonej we Francji od drugiej połowy XX wieku do współczesności.
Nie należy oczekiwać klasycznej galerii, w której te same obrazy wiszą przez dziesięciolecia w identycznej kolejności.
Ekspozycje są regularnie zmieniane i przebudowywane. Dzieła zestawia się wokół tematów, idei i problemów, a nie wyłącznie chronologii.
Można trafić na malarstwo, fotografię, instalacje, rzeźbę, film, dźwięk albo prace zajmujące całe pomieszczenie.
Warto wyjść również do muzealnego ogrodu. Znajdują się tam kolejne realizacje artystyczne, a przestrzeń pozwala odpocząć po zwiedzaniu wnętrz.
Na MAC VAL dobrze przeznaczyć około dwóch godzin. Jeśli aktualna wystawa szczególnie Cię zainteresuje, bez problemu można zostać dłużej.
3. Chaufferie avec cheminée i sztuka w przestrzeni publicznej
Przed wejściem do MAC VAL trudno nie zauważyć ogromnej czarno-białej konstrukcji wyglądającej jak rysunek przeniesiony do świata 3D.
To Chaufferie avec cheminée Jeana Dubuffeta.
Nieregularne kształty, grube czarne linie i białe powierzchnie tworzą obiekt kompletnie odmienny od zwykłej architektury otaczającego go placu.
Dzieło dobrze wprowadza w jedną z najważniejszych cech Vitry – sztuka nie została tutaj zamknięta wyłącznie w muzeum.
W przestrzeni miasta znajduje się wiele rzeźb, mozaik i kompozycji powstających przy budynkach publicznych, szkołach i osiedlach.
Część jest bardzo wyraźna i od razu przyciąga uwagę. Inne realizacje łatwo pomylić z fragmentem elewacji lub małej architektury.
Dlatego podczas spaceru po Vitry warto patrzeć nie tylko na murale.
4. Exploradôme – najlepsza atrakcja Vitry z dziećmi
Jeżeli odwiedzasz Vitry-sur-Seine z dziećmi, jednym z najlepszych miejsc będzie Exploradôme.
To interaktywne muzeum nauki i techniki, w którym większości eksponatów nie tylko można dotykać – właśnie na tym polega zwiedzanie.
Poszczególne stanowiska pozwalają eksperymentować ze światłem, ruchem, energią, dźwiękiem i innymi zjawiskami.
Zamiast czytać długie opisy, odwiedzający uruchamiają urządzenia i samodzielnie obserwują efekty doświadczeń.
Dzięki temu Exploradôme dobrze sprawdza się szczególnie u dzieci w wieku szkolnym.
Organizowane są również wystawy czasowe i warsztaty, dlatego program może wyglądać inaczej podczas kolejnych wizyt.
Muzeum znajduje się bardzo blisko centrum, więc łatwo połączyć je z kościołem Saint-Germain, MAC VAL i krótkim spacerem po street arcie.
Przy jednodniowej wizycie z dziećmi nie próbowałbym jednak dokładnie zwiedzać zarówno Exploradôme, jak i MAC VAL. Lepiej wybrać jedno muzeum i zostawić więcej czasu na miasto.
5. Kościół Saint-Germain – najstarsza warstwa Vitry
W mieście kojarzonym przede wszystkim z blokami, street artem i współczesną kulturą łatwo zapomnieć, że historia Vitry-sur-Seine sięga znacznie dalej.
Najlepiej przypomina o tym Église Saint-Germain.
Budowę kościoła rozpoczęto w średniowieczu, a kolejne części powstawały przez następne stulecia.
Kamienna bryła, przypory i wieża mocno kontrastują z otaczającą świątynię współczesną zabudową.
Wnętrze nie jest monumentalne. Właśnie dzięki temu wizyta dobrze sprawdza się jako krótki przystanek pomiędzy innymi atrakcjami.
Kościół nadal pełni funkcję religijną, dlatego podczas nabożeństw należy ograniczyć turystyczne zwiedzanie.
Najlepiej połączyć go z pobliskim Parc Frédéric-Joliot-Curie i Exploradôme.
6. Parc départemental des Lilas – zielona strona Vitry
Parc des Lilas jest największym terenem zielonym na tej liście, ale nie przypomina klasycznego miejskiego parku z alejkami, fontanną i idealnie przystrzyżonymi trawnikami.
To rozległy obszar obejmujący łąki, sady, ogrody, drzewa owocowe i bardziej naturalne fragmenty krajobrazu.
Park przypomina o dawnym charakterze Vitry.
Zanim miasto zostało wchłonięte przez rozwijającą się aglomerację paryską, okolica była związana z ogrodnictwem i uprawą kwiatów. Szczególne znaczenie miały lilaki, od których park wziął nazwę.
Na części terenów zachowały się ogródki i sady. Można też trafić na przestrzenie związane z edukacją przyrodniczą i lokalnym rolnictwem.
Park jest duży, dlatego nie warto wchodzić do niego przypadkowym wejściem i zakładać, że w pół godziny zobaczysz wszystko.
Najlepiej przeznaczyć minimum godzinę i wcześniej zdecydować, czy celem jest zwykły spacer, piknik czy dłuższa trasa.
Najbardziej efektowny jest wiosną, ale latem i wczesną jesienią również dobrze nadaje się na odpoczynek od zwartej zabudowy.
7. Port-à-l’Anglais i brzegi Sekwany
Vitry-sur-Seine rozwijało się w dużej mierze dzięki bliskości Sekwany, kolei i przemysłu.
Dobrze widać to w okolicy Port-à-l’Anglais.
Najbardziej charakterystycznym obiektem jest most łączący Vitry z Alfortville po drugiej stronie rzeki.
Okolica nie przypomina reprezentacyjnych nabrzeży centralnego Paryża.
W krajobrazie nadal obecna jest infrastruktura techniczna, przemysłowa zabudowa i elementy związane z transportem rzecznym.
I właśnie na tym polega jej wartość.
Spacer pokazuje tę część historii aglomeracji, która zazwyczaj pozostaje niewidoczna podczas zwiedzania Luwru, Montmartre czy Dzielnicy Łacińskiej.
Nie jest to jednak miejsce, które polecałbym każdemu podczas pierwszej wizyty.
Port-à-l’Anglais najlepiej zainteresuje osoby lubiące fotografię miejską, dziedzictwo przemysłowe i mniej uporządkowane krajobrazy.
8. Parc Frédéric-Joliot-Curie – mały park w samym centrum
W przeciwieństwie do rozległego Parc des Lilas Parc Frédéric-Joliot-Curie nie wymaga specjalnego planowania.
Znajduje się blisko kościoła Saint-Germain i Exploradôme.
Najbardziej charakterystycznym elementem jest staw otoczony drzewami. To dobre miejsce na kilkunastominutową przerwę podczas spaceru przez centrum.
Park jest pozostałością większego historycznego założenia zielonego, które stopniowo zmniejszało się wraz z rozwojem miasta.
Dzisiaj najlepiej pełni rolę spokojnego przystanku pomiędzy atrakcjami.
Jeśli masz w Vitry tylko jeden dzień, nie trzeba przeznaczać na niego osobnej godziny. Wystarczy przejść przez park w drodze do kolejnego punktu.
9. Parc du Coteau-Marcel-Rosette – ogród ukryty za murem
Znacznie mniej oczywistym terenem zielonym jest Parc du Coteau-Marcel-Rosette.
Park znajduje się blisko centralnej części Vitry, ale dzięki kamiennemu murowi ma bardziej zamknięty i kameralny charakter.
Nie jest to duży teren rekreacyjny.
Poszczególne fragmenty zaprojektowano przede wszystkim z myślą o roślinach. Można zobaczyć sad, gatunki aromatyczne, lecznicze i użytkowe oraz niewielkie obszary o bardziej naturalnym charakterze.
Tablice pomagają rozpoznawać rośliny, więc miejsce sprawdzi się również podczas spokojnego spaceru z dziećmi.
Najwięcej sensu ma od wiosny do wczesnej jesieni.
Przy krótkim pobycie potraktowałbym go jako alternatywę dla większego Parc des Lilas, jeśli nie chcesz jechać na obrzeża miasta.
10. Nouveau Gare au Théâtre – teatr w dawnej hali kolejowej
Tuż przy stacji Vitry-sur-Seine znajduje się miejsce pokazujące, jak dawna infrastruktura może dostać zupełnie nowe życie.
Nouveau Gare au Théâtre działa w dawnej hali związanej z koleją.
Przemysłowy charakter budynku został zachowany, ale wnętrze przystosowano do przedstawień, prób, koncertów i działań artystycznych.
Nie jest to atrakcja, którą zwiedza się o dowolnej godzinie.
Najlepszym powodem do wizyty jest konkretny spektakl lub wydarzenie.
Jeżeli coś interesującego odbywa się w terminie pobytu, może to być bardzo dobre zakończenie dnia spędzonego na poznawaniu współczesnego Vitry.
Sama lokalizacja obok torów dobrze wpisuje się też w przemysłową historię miasta.
11. Cité-jardin du Moulin-Vert – miasto ogród zamiast wielkich bloków
Vitry ma bardzo różnorodną zabudowę mieszkaniową.
Dobrym przykładem jest Cité-jardin du Moulin-Vert, czyli osiedle zrealizowane zgodnie z ideami miasta ogrodu.
Koncepcja rozwijała się na początku XX wieku jako odpowiedź na problemy przeludnionych i zanieczyszczonych miast przemysłowych.
Zamiast wielkich bloków projektowano niższą zabudowę otoczoną zielenią, ogródkami i przestrzeniami wspólnymi.
Moulin-Vert warto zobaczyć przede wszystkim wtedy, gdy interesujesz się urbanistyką.
Nie ma tu bramy, kasy ani punktu widokowego. To zwykła dzielnica, w której nadal mieszkają ludzie.
Dlatego spacer powinien być dyskretny.
Najlepiej połączyć go z Parc des Lilas, zamiast przyjeżdżać tylko po to, aby zobaczyć kilka ulic zabudowy mieszkaniowej.
12. Les Ardoines – przemysłowe Vitry w trakcie przemiany
Les Ardoines pokazuje część miasta najbardziej odległą od klasycznego obrazu turystycznego Paryża.
Przez lata dominowały tu zakłady przemysłowe, magazyny, linie kolejowe i infrastruktura energetyczna.
Obszar jest obecnie intensywnie przekształcany.
Powstają nowe inwestycje, zmienia się układ ulic i stopniowo zanika część dawnego przemysłowego krajobrazu.
Dla osoby zainteresowanej urbanistyką jest to ciekawy moment – można obserwować dzielnicę w trakcie jednej z największych przemian w jej historii.
W okolicy działa również Kilowatt, przestrzeń wykorzystywana przy koncertach, festiwalach i wydarzeniach alternatywnych.
Nie przyjeżdżałbym jednak do Les Ardoines wyłącznie po to, aby chodzić bez celu pomiędzy placami budowy i obiektami przemysłowymi.
Najwięcej sensu ma konkretne wydarzenie albo wcześniej przygotowana trasa.
Vitry-sur-Seine w jeden dzień – co zobaczyć?
Przy jednym dniu najważniejsze jest ograniczenie liczby przejazdów.
Vitry jest znacznie większe, niż można odnieść wrażenie po spojrzeniu na mapę aglomeracji paryskiej.
Najlepiej rozpocząć w okolicy stacji Vitry-sur-Seine.
Pierwszą część dnia przeznacz na spacer po street arcie, stopniowo kierując się w stronę centrum.
Po drodze można zobaczyć kościół Saint-Germain i przejść przez Parc Frédéric-Joliot-Curie.
Głównym punktem popołudnia powinno być MAC VAL.
Po wyjściu z muzeum obejrzyj Chaufferie avec cheminée i inne realizacje sztuki publicznej w okolicy Place de la Libération.
Na zakończenie dnia wybierz jedną opcję:
Parc des Lilas, jeśli chcesz odpocząć w zieleni,
albo
Port-à-l’Anglais, jeśli interesuje Cię przemysłowe oblicze Vitry.
Nie próbowałbym podczas pierwszej wizyty łączyć obu.
Vitry-sur-Seine w dwa dni
Dwa dni mają sens głównie dla osób szczególnie zainteresowanych street artem, sztuką współczesną albo urbanistyką przedmieść.
Pierwszy dzień przeznacz na street art, centrum i MAC VAL.
Drugiego dnia można zobaczyć Parc des Lilas i Moulin-Vert, a następnie wybrać Port-à-l’Anglais lub Les Ardoines.
Wieczorem warto sprawdzić program Nouveau Gare au Théâtre, Théâtre Jean-Vilar albo Kilowatt.
Dla większości turystów nocleg w samym Vitry nie będzie jednak potrzebny. Miasto znacznie naturalniej potraktować jako jednodniową wycieczkę podczas dłuższego pobytu w Paryżu.
Vitry-sur-Seine z dziećmi
Zdecydowanie najlepszą atrakcją rodzinną jest Exploradôme.
Interaktywny charakter muzeum sprawia, że dzieci mogą eksperymentować zamiast tylko chodzić między gablotami.
Do tego warto dodać krótki spacer po street arcie.
Szukanie niewielkich szablonów, kolorowych postaci i ogromnych murali może być prostą grą, która działa znacznie lepiej niż próba szczegółowego opowiadania dzieciom historii każdego artysty.
Przy dobrej pogodzie dobrym trzecim punktem będzie Parc des Lilas.
Realistyczny rodzinny plan wygląda więc tak:
street art → Exploradôme → park
MAC VAL można dodać w przypadku starszych dzieci zainteresowanych sztuką.
Jak dojechać do Vitry-sur-Seine z Paryża?
Vitry znajduje się tuż poza administracyjną granicą Paryża, dlatego dojazd transportem publicznym jest prosty.
Przy planowaniu wycieczki trzeba jednak zwrócić uwagę na to, do której części miasta chcesz dotrzeć.
RER C zatrzymuje się przy stacji Vitry-sur-Seine położonej bliżej Sekwany i Nouveau Gare au Théâtre.
Przez centralną część miasta przebiega natomiast tramwaj T9, który jest wygodny przy dojeździe w okolice MAC VAL i Place de la Libération.
Sieć uzupełniają autobusy.
Nie ma większego sensu przyjeżdżać samochodem tylko po to, aby zwiedzić główne atrakcje.
Jak poruszać się po Vitry?
Street art najlepiej oglądać pieszo.
Właśnie wtedy można dostrzec najmniejsze prace ukryte na drzwiach, skrzynkach technicznych czy bocznych ścianach.
Do bardziej oddalonych miejsc warto jednak korzystać z komunikacji.
Odległość pomiędzy stacją RER, MAC VAL, Parc des Lilas i Port-à-l’Anglais sprawia, że próba przechodzenia wszystkiego pieszo może szybko zamienić jednodniową wycieczkę w kilkunastokilometrowy marsz.
Dlatego najwygodniejszy model to spacer po jednej części miasta + krótki przejazd + kolejny spacer.
Kiedy najlepiej odwiedzić Vitry-sur-Seine?
Najlepszym okresem na pierwszy spacer jest wiosna lub wczesna jesień.
Temperatury dobrze nadają się wtedy do kilkugodzinnego chodzenia po mieście, a Parc des Lilas i mniejsze ogrody są bardziej atrakcyjne niż zimą.
Lato ma zaletę w postaci długiego dnia i większej liczby wydarzeń plenerowych.
Podczas upałów street art najlepiej oglądać rano, a środek dnia przeznaczyć na MAC VAL lub Exploradôme.
Zimą wycieczka nadal ma sens, szczególnie jeśli głównym celem są sztuka współczesna i muzea.
Trzeba tylko pamiętać, że street art zmienia się przez cały rok. Nie warto przyjeżdżać specjalnie po jedno dzieło znalezione na zdjęciu sprzed kilku lat.
Czy warto odwiedzić Vitry-sur-Seine?
Tak, ale przede wszystkim wtedy, gdy znasz już najważniejsze zabytki Paryża i chcesz zobaczyć coś zupełnie innego.
Vitry nie konkuruje z centrum stolicy liczbą zabytków.
Pokazuje inną stronę metropolii: sztukę na ścianach bloków, współczesne muzeum, osiedla mieszkaniowe, parki powstałe na dawnych terenach ogrodniczych i dzielnice przemysłowe poddawane wielkim przemianom.
Najlepszy pierwszy plan jest prosty:
street art + MAC VAL + jedna dodatkowa część miasta.
Nie próbuj zobaczyć wszystkich dwunastu miejsc.
W Vitry najciekawsze rzeczy często znajdują się właśnie pomiędzy punktami zaznaczonymi na mapie – na ścianie garażu, w osiedlowym przejściu albo na elewacji budynku, obok którego w innych okolicznościach przeszedłbyś bez zatrzymania.
