Arles leży nad Rodanem, na granicy Prowansji i Camargue, i zachwyca wyjątkowym połączeniem historii, sztuki i śródziemnomorskiego krajobrazu. W niewielkim centrum można znaleźć rzymskie zabytki, średniowieczne kościoły, dawne pałace oraz miejsca związane z Vincentem van Goghiem.
Dawne Arelate było jednym z najważniejszych miast rzymskiej Galii, a pozostałości amfiteatru, teatru, term i nekropolii do dziś tworzą niezwykły zespół wpisany na listę UNESCO. Arles słynie także z twórczości van Gogha, tradycji fotograficznych oraz współczesnej sztuki prezentowanej między innymi w LUMA Arles. Najważniejsze atrakcje można zobaczyć podczas jednego dnia, ale weekend pozwala spokojniej poznać muzea, ślady artysty i okolice miasta, w tym Camargue oraz opactwo Montmajour.
Spis treści:
Co zwiedzić w Arles?
Arles najlepiej poznawać chronologicznie, rozpoczynając od zabytków rzymskich, a następnie przechodząc do architektury średniowiecznej, muzeów i miejsc związanych ze sztuką współczesną. Taki układ pozwala zauważyć, w jaki sposób kolejne epoki wykorzystywały przestrzeń pozostawioną przez poprzednich mieszkańców.
Poniższy ranking obejmuje najważniejsze zabytki, muzea, tereny spacerowe oraz dwa miejsca położone poza zwartym centrum. Kolejność pomaga wybrać atrakcje podczas pierwszego pobytu, ale nie musi wyznaczać dokładnej trasy. Amfiteatr i teatr antyczny dobrze zwiedzić jeden po drugim, podobnie jak Place de la République, Saint-Trophime oraz podziemia dawnego forum.
1. Amfiteatr rzymski – najbardziej rozpoznawalny zabytek Arles
Amphithéâtre d’Arles, nazywany także areną, powstał pod koniec I wieku. Konstrukcja składa się z dwóch poziomów arkad otaczających eliptyczną arenę. W czasach rzymskich organizowano tu walki gladiatorów, polowania na zwierzęta i widowiska przyciągające mieszkańców miasta oraz okolicznych terenów.
Po upadku cesarstwa budowla zmieniła funkcję. Jej potężne mury wykorzystano jako fortyfikacje, a wewnątrz powstały domy, kaplice i wąskie przejścia. Arena stała się w praktyce zamkniętą dzielnicą. Zabudowę usunięto dopiero w XIX wieku, gdy rozpoczęto systematyczne odsłanianie antycznego obiektu.
Podczas zwiedzania można przejść przez sklepione korytarze, wejść na trybuny i spojrzeć na centrum z zachowanej wieży. Panorama obejmuje dachy starego miasta, teatr antyczny, wieżę Saint-Trophime oraz współczesną wieżę LUMA. W amfiteatrze nadal odbywają się wydarzenia, dlatego część areny może być czasowo zajęta przez scenę, zabezpieczenia lub wyposażenie techniczne.
2. Teatr antyczny – pozostałości rzymskiej sceny
Théâtre Antique znajduje się kilka minut spacerem od amfiteatru. Powstał wcześniej niż arena, w okresie panowania cesarza Augusta. Był przeznaczony przede wszystkim na przedstawienia teatralne i uroczystości publiczne, dlatego jego układ różni się od eliptycznego amfiteatru.
Do współczesności zachowała się część widowni, podziemne konstrukcje, fragmenty sceny oraz dwie wysokie kolumny. Na terenie odnaleziono liczne elementy dekoracji rzeźbiarskiej. Najbardziej znanym znaleziskiem jest przedstawienie Wenus z Arles, którego oryginał znajduje się obecnie poza miastem.
Ruiny są mniej kompletne niż amfiteatr, ale pozwalają łatwiej zrozumieć zasady projektowania rzymskich obiektów widowiskowych. Z górnych rzędów widowni dobrze widać zachowany układ sceny i otaczającą zabudowę. Współcześnie teatr ponownie służy wydarzeniom kulturalnym, koncertom i sezonowym przedstawieniom.
3. Kościół i krużganek Saint-Trophime
Église Saint-Trophime stoi przy Place de la République. Najcenniejszym elementem zewnętrznym jest bogato rzeźbiony portal romański. W centralnej części przedstawiono Chrystusa otoczonego symbolami ewangelistów, a niższe partie wypełniają postacie apostołów, świętych oraz sceny związane z Sądem Ostatecznym.
Wnętrze kościoła jest stosunkowo surowe. Masywne filary i kamienne sklepienia przypominają o romańskim pochodzeniu budowli, choć późniejsze przebudowy wprowadziły również elementy gotyckie. Świątynia była ważnym punktem na średniowiecznych drogach pielgrzymkowych prowadzących w stronę Santiago de Compostela.
Osobno zwiedza się Cloître Saint-Trophime. Krużganki powstawały w kilku etapach, dlatego można w nich zobaczyć zarówno półkoliste arkady romańskie, jak i smuklejsze formy gotyckie. Kapitele kolumn pokrywają sceny biblijne, postacie świętych, zwierzęta i motywy roślinne. Z górnego tarasu otwiera się widok na dach kościoła i zabudowę centrum. Saint-Trophime jest jednym z najważniejszych zabytków prowansalskiej sztuki romańskiej.
4. Place de la République i rzymski obelisk
Place de la République jest reprezentacyjnym centrum Arles. Otaczają go kościół Saint-Trophime, dawny pałac arcybiskupi, ratusz oraz historyczne budynki administracyjne. Pomimo dużej liczby zabytków plac nie ma charakteru zamkniętego muzeum. Odbywają się tu miejskie uroczystości, spotkania i sezonowe wydarzenia.
W centralnej części stoi rzymski obelisk wykonany z granitu. Pierwotnie był związany z cyrkiem rzymskim, a po wielu stuleciach został ustawiony na obecnym miejscu. Jego smukła forma wyznacza główną oś placu i dobrze komponuje się z fasadą ratusza.
Do wnętrza Hôtel de Ville nie zawsze można wejść, ale podczas spaceru należy zajrzeć do dostępnego przedsionka i zwrócić uwagę na rozwiązania konstrukcyjne sklepień. Pod ratuszem znajdują się wejścia do cryptoportiques, czyli podziemnych galerii dawnego forum.
Plac najlepiej odwiedzić rano, gdy można dokładnie obejrzeć portal Saint-Trophime. Po południu jasne kamienne fasady są mocniej oświetlone, lecz w sezonie pojawia się tu więcej grup turystycznych.
5. Cryptoportiques – podziemia rzymskiego forum
Cryptoportiques znajdują się pod centrum Arles, częściowo pod ratuszem i Place du Forum. Są systemem sklepionych galerii, które stanowiły podstawę rzymskiego forum. Ich budowa umożliwiła wyrównanie terenu i stworzenie stabilnej platformy pod najważniejszą przestrzeń publiczną miasta.
Zwiedzanie prowadzi przez chłodne, słabo oświetlone korytarze. Kamienne ściany, łukowe przejścia i regularny układ pomieszczeń pozwalają zobaczyć część rzymskiej infrastruktury, która zwykle pozostaje ukryta pod późniejszą zabudową.
Przeznaczenie wnętrz zmieniało się w kolejnych epokach. Galerie mogły być wykorzystywane jako magazyny i pomieszczenia gospodarcze, ale ich podstawową funkcją było podtrzymywanie forum. Pod ziemią temperatura jest wyraźnie niższa niż na placach miasta, co może być szczególnie odczuwalne podczas letnich upałów.
Wejście znajduje się w pobliżu ratusza. Ze względu na schody, wilgotną nawierzchnię i ograniczoną przestrzeń obiekt nie jest równie łatwo dostępny jak zabytki znajdujące się na powierzchni.
6. Alyscamps – antyczna i średniowieczna nekropolia
Alyscamps rozciągają się na południowo-wschodnim skraju dawnego centrum. Nazwa pochodzi od określenia oznaczającego Pola Elizejskie. Nekropolia rozwijała się już w czasach rzymskich, a w średniowieczu stała się jednym z najbardziej znanych miejsc pochówku w Europie.
Główna aleja prowadzi pomiędzy kamiennymi sarkofagami i pozostałościami grobowców do kościoła Saint-Honorat. Wiele najcenniejszych sarkofagów zostało w przeszłości przeniesionych do muzeów lub wykorzystanych w innych budowlach, ale zachowany krajobraz nadal pokazuje skalę nekropolii.
Miejsce inspirowało artystów, w tym Vincenta van Gogha i Paula Gauguina. Jesienią długie rzędy drzew oraz kamienne grobowce tworzyły temat kilku obrazów. Współcześnie Alyscamps są spokojniejsze niż okolice amfiteatru, dlatego dobrze nadają się na spacer po intensywnym zwiedzaniu centrum.
Kościół Saint-Honorat zachował fragmenty reprezentujące różne okresy architektoniczne. Nie wszystkie części są dostępne, ale sama aleja i ruiny pozwalają zrozumieć znaczenie tego miejsca dla rzymskiego oraz chrześcijańskiego Arles.
7. Musée Départemental Arles Antique
Musée Départemental Arles Antique znajduje się nad Rodanem, poza zwartą częścią historycznego centrum. Nowoczesny budynek zaprojektowano z myślą o prezentowaniu zbiorów archeologicznych pochodzących z miasta i jego okolic.
Ekspozycja przedstawia rozwój Arelate, system dróg, handel rzeczny, życie codzienne oraz architekturę publiczną. Można zobaczyć mozaiki, rzeźby, sarkofagi, przedmioty użytkowe i modele pokazujące wygląd rzymskich budowli.
Jednym z najważniejszych eksponatów jest zachowana barka rzeczna wydobyta z Rodanu. Jej prezentację uzupełniają przedmioty znalezione podczas badań podwodnych, w tym amfory i elementy wyposażenia związane z transportem towarów. W muzeum znajduje się również rzeźbiarski portret identyfikowany przez część badaczy jako przedstawienie Juliusza Cezara.
Na zwiedzanie należy przeznaczyć co najmniej dwie godziny. W sąsiedztwie znajduje się ogród Hortus inspirowany rzymskimi terenami zielonymi oraz pozostałości dawnego cyrku.
8. LUMA Arles i Parc des Ateliers
LUMA Arles zajmuje rozległy teren dawnych warsztatów kolejowych. Zachowane hale przemysłowe zostały przystosowane do organizowania wystaw, instalacji, spotkań, koncertów i projektów badawczych. Nad kompleksem dominuje La Tour zaprojektowana przez Franka Gehry’ego.
Fasada wieży składa się z nieregularnie rozmieszczonych metalowych elementów odbijających światło. Jej wygląd zmienia się zależnie od pogody i pory dnia. Wewnątrz znajdują się galerie, przestrzenie wydarzeń, biblioteka, tarasy oraz punkty pozwalające spojrzeć na Arles z góry.
Wokół budynków urządzono park krajobrazowy. Teren dawnej infrastruktury przemysłowej przekształcono z wykorzystaniem roślinności, zbiorników wodnych i materiałów nawiązujących do środowiska regionu. Zwiedzanie można ograniczyć do spaceru po parku albo rozszerzyć o aktualne wystawy.
Program LUMA regularnie się zmienia. Przed wizytą trzeba sprawdzić dostępność poszczególnych przestrzeni, ponieważ część wystaw może wymagać biletu lub rezerwacji. Cały kompleks zajmuje kilka hektarów i łączy dziewiętnastowieczne budynki z architekturą współczesną.
9. Fondation Vincent van Gogh Arles
Fondation Vincent van Gogh mieści się w centrum, przy Rue du Docteur Fanton. Instytucja nie jest klasycznym muzeum biograficznym i nie ma stałej kolekcji złożonej z dużej liczby obrazów artysty. Jej program opiera się na wystawach zestawiających twórczość van Gogha ze sztuką XX i XXI wieku.
Na ekspozycjach mogą pojawiać się oryginalne dzieła wypożyczone z innych kolekcji, ale ich liczba zależy od aktualnego programu. Dlatego przed zakupem biletu dobrze sprawdzić temat wystawy oraz listę prezentowanych artystów.
Sam budynek łączy historyczną zabudowę z nowoczesnymi elementami. Szczególnie interesujący jest taras, z którego można oglądać dachy starego miasta. Instalacje tworzone specjalnie dla fundacji pojawiają się również na dziedzińcu i w częściach komunikacyjnych.
Wizyta pozwala spojrzeć na van Gogha nie tylko jako na malarza związanego z Prowansją, lecz także jako twórcę wpływającego na kolejne pokolenia artystów. Fundacja skupia się właśnie na dialogu pomiędzy jego dorobkiem a współczesną kulturą.
10. Szlak śladami Vincenta van Gogha i Espace Van Gogh
W centrum Arles przygotowano trasę prowadzącą przez miejsca przedstawione na obrazach van Gogha. Przy poszczególnych punktach umieszczono reprodukcje pozwalające porównać współczesny krajobraz z kompozycją malarską.